เช้าวันต่อมา ธีรเดชกลับมาที่กุฏิของตนเอง แม้ภายนอกจะดูสงบ แต่ภายในใจของเขากลับกำลังต่อสู้กับคลื่นแห่งอารมณ์ที่ปั่นป่วน การเผชิญหน้ากับวุฒิชัยและอรุณรัศมี ทำให้ปมในอดีตที่เขาพยายามจะลืม ค่อยๆ คลายออกมา เขาตัดสินใจกลับไปนั่งสมาธิอีกครั้ง เขาต้องการค้นหาคำตอบในใจของตนเอง เขาปล่อยวางทุกสิ่งทุกอย่าง พยายามกลับไปสู่สภาวะที่สงบและว่างเปล่า ขณะที่จิตใจเริ่มนิ่งลง ภาพของอดีตก็ค่อยๆ ปรากฏขึ้นอย่างชัดเจน เขาเห็นภาพตัวเองในวัยหนุ่ม กำลังทำงานอย่างหนัก หลงใหลในอำนาจและชื่อเสียง เขาเห็นภาพการเอาเปรียบ การเหยียบย่ำผู้อื่น เพื่อให้ตนเองได้ก้าวขึ้นไปอยู่จุดสูงสุด แล้วเขาก็เห็นภาพของอรุณรัศมีอีกครั้ง เธอในวัยที่อ่อนเยาว์ ดวงตาเต็มไปด้วยความสดใสและศรัทธา เธอเชื่อมั่นในตัวเขาเสมอ “ฉัน… ฉันเคยรักเธอจริงๆ นะ” ธีรเดชพึมพำกับเงาในอดีต เขารู้สึกถึงความเจ็บปวดที่ซุกซ่อนอยู่ลึกๆ ในใจ ความรู้สึกผิด ความเสียใจ และความปรารถนาที่จะย้อนเวลากลับไปแก้ไขสิ่งที่เคยทำพลาดไป “ทำไมถึงต้องเป็นแบบนี้” ธีรเดชถามกับความว่างเปล่า ทันใดนั้น เสียงของหลวงพ่อก็ดังขึ้นมาในความคิด ราวกับท่านกำลังนั่งอยู่ข้างๆ เขา “ทุกสิ่งเกิดขึ้น ตั้งอยู่ แล้วก็ดับไป โยมธีรเดช” ธีรเดชลืมตาขึ้น เขาพบว่าตนเองกำลังนั่งอยู่หน้ากุฏิ มองไปยังทุ่งนาที่ทอดยาวสุดลูกหูลูกตา “หลวงพ่อครับ” ธีรเดชเดินไปหาหลวงพ่อที่กำลังนั่งอยู่ใต้ต้นไม้ใหญ่ “มีอะไรในใจโยม” หลวงพ่อถามอย่างอ่อนโยน “ผม… ผมกำลังเห็นอดีตของตัวเองอีกครั้งครับหลวงพ่อ” ธีรเดชสารภาพ “ผมเห็นความผิดพลาดที่ผมเคยทำไว้ โดยเฉพาะกับอรุณรัศมี” หลวงพ่อพยักหน้า “การเห็นอดีต ไม่ใช่การยึดติดกับมัน โยม” “แต่ผมรู้สึกผิดมากครับหลวงพ่อ” ธีรเดชกล่าว “ผมรู้สึกเหมือนตัวเองเป็นคนไม่ดี” “ความรู้สึกผิด ก็เป็นอีกอารมณ์หนึ่งที่เกิดขึ้นในใจ” หลวงพ่อตอบ “จงสังเกตมันดูว่ามันเกิดขึ้นได้อย่างไร มันทำให้ใจเราเป็นทุกข์อย่างไร แล้วปล่อยให้มันผ่านไป” “แต่ผมอยากแก้ไขสิ่งที่ผมเคยทำไว้ครับหลวงพ่อ” ธีรเดชยืนกราน “การแก้ไขในสิ่งที่ผ่านไปแล้ว ทำได้โดยการไม่ทำผิดซ้ำอีก” หลวงพ่อกล่าว “และทำปัจจุบันให้ดีที่สุด” “แล้วถ้าผมอยากจะขอโทษอรุณรัศมีล่ะครับ” ธีรเดชถาม “ถ้าการขอโทษนั้นจะทำให้ใจของโยมสงบขึ้น และไม่สร้างความเดือดร้อนให้กับผู้อื่น ก็ทำได้” หลวงพ่อตอบ “แต่จำไว้ว่า การขอโทษ ไม่ใช่การลบล้างความผิดในอดีต มันคือการแสดงความจริงใจ และการยอมรับในสิ่งที่ได้ทำลงไป” ธีรเดชครุ่นคิด เขารู้สึกว่าตนเองกำลังจะก้าวข้ามผ่านบางสิ่งบางอย่างไปได้อีกขั้นหนึ่ง เขาตระหนักดีว่าการปฏิบัติธรรมไม่ใช่การหนีจากโลกภายนอก แต่คือการเผชิญหน้ากับตนเองอย่างแท้จริง “ผมเข้าใจแล้วครับหลวงพ่อ” ธีรเดชกล่าว “ผมจะกลับไปแก้ไขสิ่งที่ผมทำได้ในปัจจุบัน” เมื่อกลับมาที่กุฏิ ธีรเดชหยิบโทรศัพท์ขึ้นมา เขาลังเลอยู่ครู่หนึ่งก่อนจะกดหมายเลขของอรุณรัศมี “สวัสดีค่ะ” เสียงของอรุณรัศมีตอบรับ “อรุณรัศมี ผมธีรเดชนะครับ” ธีรเดชกล่าว “มีอะไรหรือคะคุณธีรเดช” เสียงของเธอแฝงไปด้วยความประหลาดใจ “ผม… ผมแค่อยากจะขอโทษคุณ” ธีรเดชเอ่ย “สำหรับทุกสิ่งที่ผมเคยทำไว้กับคุณในอดีต ผมรู้ว่าผมเคยทำให้คุณเสียใจมาก” มีเสียงเงียบไปครู่หนึ่ง ราวกับอรุณรัศมียังคงประมวลผลคำพูดของเขา “คุณ… คุณกำลังจะบอกว่าอะไรนะคะ” เธอถามเสียงเบา “ผมรู้ว่ามันอาจจะสายไปแล้ว” ธีรเดชกล่าวต่อ “แต่ผมอยากให้คุณรู้ว่าผมเสียใจจริงๆ ผมได้เรียนรู้จากความผิดพลาดในอดีตของผม และผมกำลังพยายามจะเป็นคนที่ดีขึ้น” “คุณธีรเดช…” อรุณรัศมีเอ่ยชื่อเขาอย่างแผ่วเบา “ฉัน… ฉันไม่คิดว่าคุณจะ… ขอบคุณนะคะ” “ผมหวังว่าสักวันหนึ่ง คุณจะสามารถให้อภัยผมได้” ธีรเดชกล่าว “ฉัน… ฉันจะพยายามค่ะ” อรุณรัศมีตอบ “แล้วคุณธีรเดช คุณสบายดีไหมคะ” “ผมสบายดีครับ” ธีรเดชตอบ “ผมกำลังปฏิบัติธรรมอยู่ที่วัดแห่งหนึ่ง” “ฉันดีใจด้วยนะคะ” อรุณรัศมีกล่าว “ฉันขอให้คุณพบกับความสงบที่แท้จริง” บทสนทนาของทั้งคู่จบลงด้วยความรู้สึกที่โล่งเบา ธีรเดชรู้สึกว่าตนเองได้ปลดเปลื้องภาระหนักอึ้งที่แบกมานานไปได้แล้ว เขาไม่ได้คาดหวังว่าจะได้รับการให้อภัยในทันที แต่การได้เอ่ยคำขอโทษออกมา ก็เป็นเหมือนการเปิดทางให้บาดแผลในอดีตได้เริ่มเยียวยา เขากลับไปนั่งสมาธิอีกครั้ง คราวนี้จิตใจของเขารู้สึกเบาและสงบกว่าที่เคยเป็นมา ภาพในอดีตยังคงปรากฏขึ้น แต่คราวนี้มันไม่ได้ทำให้เขารู้สึกเจ็บปวดอีกต่อไป มันเป็นเพียงส่วนหนึ่งของประสบการณ์ชีวิต ที่หล่อหลอมให้เขาเป็นเขาในวันนี้ ธีรเดชเข้าใจแล้วว่า การเดินทางสู่การรู้แจ้ง ไม่ใช่การหลีกหนีจากอดีต หรือการปฏิเสธตัวตนของตนเอง แต่มันคือการยอมรับทุกสิ่งทุกอย่างที่เคยเกิดขึ้น และการก้าวต่อไปข้างหน้าด้วยสติปัญญาและความเข้าใจอันถ่องแท้