"แล้ว…เราจะทำอย่างไรต่อไปครับคุณยาย?" อุทัยถามด้วยน้ำเสียงที่เต็มไปด้วยความกังวล หลังจากที่ยายบุญมีได้เล่าเรื่องราวความเจ็บปวดของนางบุษบาให้ฟังจนจบ ความรู้สึกหนักอึ้งก็เข้ามาแทนที่ความหวังที่จะคลี่คลายสถานการณ์ ลุงสมชายพยักหน้าเห็นด้วย ดวงตาของเขามองไปยังยายบุญมีด้วยความสงสารปนความเห็นใจ ยายบุญมีถอนหายใจยาว เสียงแหบพร่าที่ดังออกมานั้นสะท้อนความเหนื่อยล้าและสิ้นหวัง "สิ่งที่หลานได้ยิน…คือความจริงที่เกิดขึ้นเมื่อหลายสิบปีก่อน เรื่องราวของบ่อน้ำเก่า…มันไม่ใช่แค่ตำนานที่เล่าขานกันไป แต่เป็นความแค้นที่ฝังลึกของดวงวิญญาณที่รอวันปลดปล่อย" "แต่…ทำไมสร้อยเงินของยายถึงไปอยู่ที่นั่นได้ครับ?" มานะเอ่ยถาม เขายังคงสงสัยในส่วนที่ยายบุญมีบอกว่า "เผลอทำตก" ซึ่งดูไม่สมเหตุสมผลนัก "เรื่องนั้น…มันเป็นความผิดพลาดของยายเอง" ยายบุญมีหลับตาลง เหมือนกำลังย้อนนึกถึงอดีตที่เจ็บปวด "สมัยนั้น…ยายยังสาวมาก…ยังเป็นเด็กบ้านนอกที่ซื่อๆ คนหนึ่ง…บุษบา…นางเป็นเพื่อนสนิทของยาย…เราสนิทกันมาก…แต่แล้ว…วันหนึ่ง…มีชายหนุ่มคนหนึ่งเข้ามาในหมู่บ้าน…เขาเป็นคนเมือง…มีเงินทอง…รูปงาม…บุษบา…นางหลงรักเขา…แต่สุดท้าย…เขาก็ทิ้งนางไป…ทิ้งให้มีท้อง…ไม่มีใครรับผิดชอบ…" น้ำตาเริ่มไหลรินอาบแก้มเหี่ยวย่นของยายบุญมี "ตอนนั้น…ชาวบ้านรุมประณามบุษบา…หาว่านางเป็นคนไม่ดี…เป็นหญิงแพศยา…ทุกคนประณามนาง…ไม่มีใครเข้าใจ…มีเพียงยาย…ที่พยายามปกป้องนาง…แต่กำลังของเด็กสาวคนหนึ่ง…มันน้อยเกินไป…จนสุดท้าย…บุษบาก็…ก็ตรอมใจตาย…ที่บ่อน้ำนั่นแหละ…" "แล้วสร้อยของยายล่ะครับ?" อุทัยเร่งถามอีกครั้ง เขาพยายามจับประเด็นสำคัญให้ได้ "วันนั้น…ยายไปหาบุษบา…เพื่อจะปลอบใจนาง…ยายใส่สร้อยเส้นนั้นติดตัวมาด้วย…เป็นสร้อยที่แม่ยายให้…เป็นของแทนใจ…ตอนที่ยายกำลังจะปลอบนาง…นางก็พลั้งตกน้ำไป…ยายตกใจมาก…รีบคว้า…แต่…แต่สร้อยมัน…มันหลุดจากคอยาย…แล้ว…แล้วมันก็จมลงไปในน้ำพร้อมกับนาง…" ยายบุญมีเสียงสั่นเครือ "ยายเสียใจมาก…แต่ตอนนั้น…ทุกคนก็กำลังตื่นตกใจเรื่องบุษบา…ไม่มีใครสังเกตเห็น…ยายก็ไม่กล้าบอก…กลัวจะถูกหาว่าเป็นต้นเหตุ…เพราะตอนนั้น…ยายยังเด็ก…กลัวไปหมด…" "แล้วทำไมยายถึงไม่บอกใครเลยตลอดหลายสิบปีที่ผ่านมาครับ?" มานะถามต่อ ความสงสัยในใจของเขายังไม่คลาย "มัน…มันเป็นความลับที่ติดอยู่ในใจยายมาตลอด…ทุกครั้งที่มองบ่อน้ำ…ยายก็เห็นภาพบุษบา…เห็นภาพความผิดพลาดของตัวเอง…ยายรู้สึกผิด…แต่ก็…ก็ทำอะไรไม่ได้…จนกระทั่ง…เมื่อไม่นานมานี้…น้ำในบ่อเริ่มมีสีผิดปกติ…แล้วก็มีเรื่องราวแปลกๆ เกิดขึ้น…ยายก็เริ่มคิดว่า…นี่อาจจะเป็นผลจากความแค้นของบุษบา…แต่ยายก็ยังไม่กล้าปริปากบอกใคร…จนกระทั่ง…หลานๆ มาถาม…ยายก็ทนเก็บความลับต่อไปไม่ไหว…" “แล้วเรื่องกำไลทองเล่าครับคุณยาย? ที่บอกว่ามันเป็นเครื่องรางของขลัง?” ลุงสมชายถามขึ้น ยายบุญมีส่ายหน้าช้าๆ "กำไลทองนั่น…มันเป็นของบุษบา…เป็นของดูต่างหน้าจากแม่ของนาง…แต่…มันไม่ใช่เครื่องรางอะไรหรอก…มันเป็นเพียงเครื่องประดับธรรมดา…ที่บุษบาหวงแหนมาก…แต่สุดท้าย…นางก็ต้องขายมันไป…เพื่อเอาเงินไปประทังชีวิต…ก่อนที่นางจะ…จะจากไป…" บรรยากาศเงียบสงัดลงอีกครั้ง ความเศร้าโศกและสำนึกผิดของยายบุญมีแผ่ซ่านไปทั่วบริเวณ อุทัยมองไปยังดวงตาที่เหม่อลอยของยายบุญมี เขาเข้าใจแล้วว่าความเจ็บปวดของนางบุษบาไม่ได้เพียงแค่จบลงที่ความตาย แต่ยังคงส่งต่อไปยังผู้คนรอบข้างผ่านความรู้สึกผิดและความลับที่ถูกเก็บงำ "แล้วตอนนี้…เราจะทำอย่างไรดีครับคุณยาย?" อุทัยถามอีกครั้ง คราวนี้เขาไม่ได้ถามเพียงเพื่อหาข้อมูล แต่ถามด้วยความรู้สึกที่อยากจะช่วยเหลือจริงๆ ยายบุญมีหลับตาลง น้ำตาหยดสุดท้ายไหลลงมา "สิ่งที่ยายได้ทำลงไป…มันเป็นการตัดสินใจที่ผิดพลาด…แต่…ตอนนี้…ยายก็อยากจะขอโทษบุษบา…อยากจะขอขมานาง…ถ้า…ถ้าหลานๆ สามารถหาทางปลดปล่อยดวงวิญญาณของนางได้…ยายก็จะรู้สึกดีขึ้น…" "แต่…ใครเป็นคนทำให้นางบุษบาท้องครับ? แล้วใครเป็นคนทำให้เขาต้องทิ้งนางไป?" มานะถามต่อ เขาคิดว่าถ้าหาตัวต้นเหตุได้ อาจจะช่วยคลี่คลายเรื่องราวได้ ยายบุญมีลืมตาขึ้น ดวงตาของนางยังคงฉายแววเศร้าหมอง "เรื่องนั้น…มันเป็นเรื่องที่ซับซ้อน…คนที่ทำให้บุษบาท้อง…เขาเป็นคนเมือง…เป็นลูกหลานของขุนนางเก่า…เขามาอยู่ที่นี่ชั่วคราว…เพื่อสำรวจที่ดิน…แต่เขามีนายหญิงอยู่แล้ว…เขากลัวว่าเรื่องจะสาวไปถึงตัว…เขาเลย…เลยให้เงินบุษบาจำนวนหนึ่ง…แล้วก็สัญญาว่าจะกลับมา…แต่เขาก็ไม่เคยกลับมาอีกเลย…" "ใครครับคุณยาย? เขาเป็นใคร?" อุทัยถามด้วยความมุ่งมั่น ยายบุญมีส่ายหน้า "ยายจำชื่อเขาไม่ได้…มันนานมากแล้ว…แต่…ถ้าจะให้บอก…คนที่รู้เรื่องราวนี้ดีที่สุด…ก็คือ…คุณชายใหญ่…ลูกชายคนโตของท่านกำนัน…ท่านกำนันในสมัยนั้น…เป็นคนที่มีอิทธิพลมากในหมู่บ้าน…เขา…เขาคงรู้เรื่องราวทั้งหมด…แต่…เขาคงไม่ยอมบอกเราง่ายๆ หรอก…เพราะ…เพราะเขาเป็นญาติกับชายหนุ่มคนนั้น…" ความหวังริบหรี่ลงอีกครั้ง อุทัย มานะ และลุงสมชาย มองหน้ากันด้วยความหนักใจ การที่จะเปิดโปงความจริง อาจจะไม่ง่ายอย่างที่คิด พวกเขาจะต้องเผชิญหน้ากับอำนาจและอิทธิพลบางอย่างที่อาจจะขัดขวางพวกเขา "แล้ว…สร้อยเงินของยาย…ตอนนี้อยู่ที่ไหนครับ?" มานะถาม ยายบุญมีเพิ่งจะบอกว่าสร้อยหลุดไปในบ่อ ยายบุญมีชี้ไปยังกองฟางเก่าๆ ที่กองอยู่ข้างยุ้งฉาง "มัน…มันอยู่ในนั้น…ยายแอบเอาไว้…เมื่อครั้งที่ไปเก็บของที่บุษบาทิ้งไว้…เพราะ…เพราะยายไม่อยากให้ใครเห็น…กลัวจะถูกจับได้ว่า…ยายเป็นคนทำสร้อยหลุดไป…" อุทัยลุกขึ้นยืน "เราต้องไปเอามันมาครับคุณยาย! เราต้องหาทางพิสูจน์ความจริงให้ได้!"