รามขับรถกลับมาถึงบ้านด้วยหัวใจที่เบาลงอย่างประหลาด การเดินทางไปหาพ่อครั้งล่าสุดนั้นแม้จะยังคงทิ้งร่องรอยของความเจ็บปวดและคำถามมากมายไว้ แต่ก็เป็นก้าวสำคัญที่ทำให้เขาได้เห็นภาพบางส่วนที่ชัดเจนขึ้น เขาไม่ได้รู้สึกเหมือนกำลังวิ่งหนีจากเงาของอดีตอีกต่อไป แต่กำลังเผชิญหน้ากับมันทีละเล็กทีละน้อย เมื่อเขาเปิดประตูบ้านเข้าไป ธีร์กับพิมพ์ชนกก็รีบเข้ามาหาด้วยความเป็นห่วง "ราม! กลับมาแล้วเหรอ เป็นไงบ้าง" พิมพ์ชนกถาม เสียงเจือไปด้วยความกังวล รามยิ้มให้ทั้งสองคน "ผม… ผมโอเคครับ" "ดูคุณ… ผ่อนคลายขึ้นนะ" ธีร์สังเกต "ได้คุยอะไรกับคุณพ่อเยอะเลยเหรอ" "ครับ" รามถอนหายใจยาว "เรา… เราคุยกันนานมาก… ผม… ผมเล่าเรื่องของคุณแม่… ให้ท่านฟัง… ละเอียดกว่าเดิม… และท่าน… ท่านก็เล่าเรื่อง… ที่ผมไม่เคยรู้… เกี่ยวกับ… ชีวิตของท่าน… ก่อนที่จะรู้จักแม่… และระหว่างที่แม่… ป่วย" "แล้ว… คุณ… รู้สึกยังไงบ้าง" พิมพ์ชนกถามอย่างอ่อนโยน "มัน… มันซับซ้อนครับ" รามยอมรับ "ผม… ผมยังโกรธ… ยังเสียใจ… ที่ท่าน… ไม่ได้ทำหน้าที่… ของพ่อ… ให้ดีที่สุด… แต่… ผมก็… เริ่มเข้าใจ… เหตุผล… บางอย่าง… ท่าน… ท่านก็มี… ความทุกข์… ของท่านเอง… ท่าน… ไม่ใช่คน… ที่ผมเคย… คิด… ว่าเป็น" "ทุกคน… ต่างก็มีความผิดพลาด… ราม" ธีร์กล่าว "ไม่มีใคร… เพอร์เฟกต์… หรอก" "ผม… ผมรู้ครับ" รามพยักหน้า "แต่… มันก็… ยังยาก… ที่จะลืม… ความเจ็บปวด… ที่แม่… ต้องเจอ" "เราเข้าใจ" พิมพ์ชนกกล่าว "แต่การที่คุณ… พยายามทำความเข้าใจ… มันก็เป็น… จุดเริ่มต้นที่ดีแล้วนะ" "ขอบคุณนะครับ… พวกคุณ… ทำให้ผม… รู้สึก… ไม่โดดเดี่ยว" รามกล่าว เสียงจริงใจ "เรา… คือเพื่อนกันนะ" ธีร์ย้ำ "ไม่ว่าอะไรจะเกิดขึ้น… เราจะอยู่ตรงนี้เสมอ" หลังจากนั้น รามก็ใช้เวลาส่วนใหญ่ไปกับการทำงาน และการทบทวนความรู้สึกของตัวเอง เขาเริ่มกลับไปใช้ชีวิตตามปกติ แต่ภายในใจยังคงมีเรื่องราวมากมายที่ต้องจัดการ เขามักจะนั่งเงียบๆ มองออกไปนอกหน้าต่าง จมอยู่ในความคิดของตัวเอง วันหนึ่ง ขณะที่เขากำลังนั่งทำงานอยู่ที่โต๊ะในห้องทำงานส่วนตัว ธีร์ก็เดินเข้ามาพร้อมกับถ้วยกาแฟ "คิดอะไรอยู่เหรอ" ธีร์ถาม พร้อมกับวางกาแฟลงตรงหน้าราม รามเงยหน้าขึ้นมองเพื่อน "เปล่า… แค่… คิดถึงเรื่อง… คุณแม่" "วันนี้… เป็นวันครบรอบ… ที่คุณแม่… จากไป… ใช่ไหม" ธีร์ถาม เสียงนุ่มนวล รามพยักหน้าช้าๆ "ครับ… ผม… ผมคิดถึงท่าน… มาก" "คุณแม่… ของคุณ… ต้องเข้มแข็งมากแน่ๆ" ธีร์กล่าว "ที่ต้อง… เผชิญกับทุกอย่าง… เพียงลำพัง" "ท่าน… ท่านเป็น… ผู้หญิงที่… แข็งแกร่งที่สุด… ที่ผมเคยรู้จัก" รามกล่าว น้ำตาคลอเบ้า "ท่าน… ท่านไม่เคย… ยอมแพ้… เลย" "ผม… ผมเชื่อว่า… ท่านคงจะ… ภูมิใจในตัวคุณ… มากนะครับ" ธีร์ปลอบ "ที่คุณ… กำลังก้าวผ่าน… มันมาได้" "ผม… ผมหวังว่า… จะเป็นอย่างนั้นนะครับ" รามยิ้มแหยๆ "ผม… ผมพยายาม… ที่จะไม่ทำให้ท่าน… ผิดหวัง" "คุณ… ไม่เคยทำให้ใครผิดหวัง… หรอก ราม" ธีร์ยืนยัน "คุณ… เป็นคนดี… มาก" บทสนทนาของทั้งสองดำเนินต่อไปอย่างเงียบๆ รามรู้สึกสบายใจขึ้นที่ได้พูดคุยกับธีร์ เขาไม่ได้พยายามจะกลบเกลื่อนความรู้สึก แต่ยอมรับมัน และค่อยๆ ปล่อยให้มันไหลผ่านไป เมื่อช่วงเย็นมาถึง พิมพ์ชนกก็ชวนรามออกไปทานข้าวเย็นข้างนอก เพื่อให้เขาได้เปลี่ยนบรรยากาศ "ไปทานข้าวนอกบ้านกันไหม ราม" พิมพ์ชนกเสนอ "ร้านอาหารที่เปิดใหม่น่ะ น่าสนใจดี" "ดีเหมือนกันครับ" รามตอบ "ผม… ผมอยากจะ… ออกไปข้างนอก… บ้าง" ทั้งสามคนไปที่ร้านอาหารแห่งหนึ่ง บรรยากาศดี อาหารอร่อย รามรู้สึกดีขึ้นเมื่อได้พูดคุยหัวเราะกับเพื่อนๆ เขาพยายามที่จะมีสมาธิอยู่กับปัจจุบัน ไม่คิดถึงเรื่องอดีตที่เจ็บปวด "คุณ… คิดว่าจะ… กลับไปหาคุณพ่อ… อีกไหม" ธีร์ถามขึ้นกลางวงสนทนา รามชะงักไปเล็กน้อย ก่อนจะตอบ "ผม… ผมคิดว่า… จะกลับไปครับ… ผม… ผมอยากจะ… ไปหาท่าน… อีกครั้ง… อาจจะ… ไม่เร็วๆ นี้… แต่… เร็วๆ นี้แหละ" "ดีแล้วครับ" พิมพ์ชนกยิ้ม "การสานสัมพันธ์… มันต้องใช้เวลา… และความอดทน" "ผม… ผมรู้ครับ" รามตอบ "ผม… ผมอยากจะ… ทำความเข้าใจ… ความสัมพันธ์… นี้ให้มากขึ้น… ก่อนที่จะ… ตัดสินใจอะไร… ในอนาคต" บทสนทนาค่อยๆ เปลี่ยนไป รามรู้สึกได้ว่าเขาไม่ได้แบกรับภาระหนักอึ้งเพียงลำพังอีกต่อไป เขามีธีร์และพิมพ์ชนกที่คอยอยู่เคียงข้างเสมอ พร้อมที่จะรับฟัง และให้กำลังใจ เมื่อกลับมาถึงบ้าน รามก็ตรงไปที่ห้องนอนของเขา เขาเปิดสมุดบันทึกของแม่ขึ้นมาอ่านอีกครั้ง คราวนี้ เขาอ่านด้วยสายตาที่แตกต่างออกไป ไม่ใช่ด้วยความเจ็บปวด แต่ด้วยความเข้าใจ และความเห็นใจ "แม่… ผม… ผมรักแม่นะครับ" รามพึมพำกับตัวเอง ก่อนจะค่อยๆ ปิดสมุดบันทึกลง เขาตัดสินใจแล้วว่า เขาจะเดินหน้าต่อไป จะไม่จมปลักอยู่กับอดีตที่เจ็บปวดอีกต่อไป แต่จะใช้ชีวิตอย่างเข้มแข็ง เพื่อตัวเอง และเพื่อคนที่รักเขา