หลังจากที่ได้รับข่าวดีจากคุณธีระเกี่ยวกับโครงการช่วยเหลือที่ดิน คุณสมชายก็มีความกระตือรือร้นที่จะกลับไปจัดการกับที่ดินแปลงปัญหาของเขา เขามีความตั้งใจแน่วแน่ที่จะปรับปรุงที่ดินแปลงนั้นให้กลับมามีชีวิตชีวาอีกครั้ง และเพื่อเป็นการเตรียมความพร้อม เขาได้ขอให้กัญและชาวบ้านบางส่วนช่วยกันสำรวจสภาพที่ดินอย่างละเอียดก่อนที่ทีมงานจากสำนักงานชลประทานจะเข้ามาดำเนินการ “คุณสมชายคะ” กัญกล่าวขณะที่ยืนอยู่บนเนินดิน มองลงไปยังผืนนาที่เริ่มแห้งเหี่ยว “เท่าที่ดู สภาพดินที่นี่ค่อนข้างแห้งแล้งจริงๆ ค่ะ ต้องมีการปรับปรุงระบบชลประทานครั้งใหญ่เลย” “ครับคุณกัญ” คุณสมชายพยักหน้า “ผมก็คิดไว้แล้วว่า ถ้ามีน้ำเพียงพอ ผมจะลองปลูกพืชที่ใช้น้ำน้อยก่อน แล้วค่อยๆ ปรับสภาพดินให้ดีขึ้น” ขณะที่กัญกำลังเดินสำรวจตามแนวรั้วที่ดิน จู่ๆ เธอก็สังเกตเห็นบางอย่างผิดปกติ “คุณสมชายคะ” กัญเรียก “ตรงนี้มีอะไรอยู่คะ” เธอชี้ไปยังโคนต้นมะขามใหญ่ที่ยืนต้นตายซากอยู่ริมรั้ว ด้านหลังต้นไม้มีวัตถุบางอย่างที่ถูกเศษใบไม้และดินปกคลุมอยู่ คุณสมชายเดินเข้ามาดู “อ้อ ตรงนั้นเหรอครับ” เขาว่า “ตรงนั้นเคยเป็นที่ตั้งของโรงเก็บอุปกรณ์เก่าของคุณตาผมครับ แต่พอคุณพ่อผมเสียไป ก็ไม่ได้ใช้แล้ว” กัญก้มลงไปเขี่ยเศษใบไม้และดินออก เผยให้เห็นกล่องเหล็กสนิมเขาะขนาดไม่ใหญ่มากนัก “นี่มันคืออะไรคะ” กัญถามด้วยความสงสัย “ไม่ทราบเหมือนกันครับคุณกัญ” คุณสมชายตอบ “ไม่เคยเห็นมาก่อนเลย” ด้วยความอยากรู้อยากเห็น กัญพยายามเปิดกล่องเหล็กนั้น แต่ฝาของมันติดแน่นสนิม “ช่วยผมเปิดหน่อยครับ” กัญหันไปขอแรงจากคุณสมชาย ทั้งสองคนช่วยกันออกแรงงัดแงะ จนในที่สุด ฝากล่องเหล็กก็เปิดออก เสียงดังแกรก! ภายในกล่องปรากฏว่ามีเอกสารเก่าๆ กองอยู่หลายฉบับ มีสมุดบัญชีเล่มหนึ่ง และจดหมายอีกหลายฉบับที่ถูกมัดรวมกันไว้ด้วยเชือกเก่าๆ “นี่มันเอกสารของคุณตาผม!” คุณสมชายอุทานด้วยความตกใจ “แล้วก็สมุดบัญชีของคุณพ่อผมด้วย!” เขารีบหยิบสมุดบัญชีขึ้นมาเปิดดู ข้างในมีรายการเดินบัญชีจำนวนมาก ซึ่งเป็นรายการที่บันทึกไว้เมื่อหลายสิบปีก่อน “ผมไม่เคยเห็นสมุดเล่มนี้มาก่อนเลยครับ” คุณสมชายกล่าว “คุณพ่อผมไม่เคยบอกว่ามีสมุดเล่มนี้อยู่” กัญหยิบเอกสารอื่นๆ ขึ้นมาดู เธอสังเกตเห็นว่า เอกสารส่วนใหญ่เป็นเอกสารเกี่ยวกับที่ดิน และมีลายเซ็นของบุคคลต่างๆ ที่ดูคุ้นตา “คุณสมชายคะ” กัญเอ่ยขึ้นอย่างระมัดระวัง “เอกสารพวกนี้…เหมือนจะเป็นเอกสารเกี่ยวกับที่ดินแปลงนี้ทั้งหมดเลยค่ะ” คุณสมชายรีบเข้ามาดู “จริงด้วยครับ! นี่มันคือเอกสารทั้งหมดเกี่ยวกับที่ดินแปลงนี้จริงๆ!” เขาเริ่มหยิบเอกสารต่างๆ ขึ้นมาดูอย่างละเอียด มีทั้งโฉนดที่ดินตัวจริง ใบเสร็จการซื้อขาย ใบมอบอำนาจ และเอกสารอื่นๆ อีกมากมาย “แต่…ทำไมมันถึงมาอยู่ในกล่องนี้ได้ล่ะครับ” คุณสมชายครุ่นคิด “แล้วญาติคนนั้น…เขาไปเอาเอกสารพวกนี้ไปได้อย่างไร” จู่ๆ กัญก็หยิบจดหมายฉบับหนึ่งขึ้นมา มันเป็นจดหมายที่เขียนด้วยลายมือหวัดๆ ของผู้ชาย “คุณสมชายคะ” กัญอ่านจดหมายฉบับนั้น “จดหมายฉบับนี้ เขียนโดยคุณลุงของคุณสมชายค่ะ” คุณสมชายเบิกตากว้าง “คุณลุงผ...ที่คุณเคยเล่าให้ฟังน่ะเหรอครับ!” “ใช่ค่ะ” กัญอ่านต่อไป “ในจดหมายฉบับนี้ คุณลุงของคุณสมชายเขียนระบายความรู้สึกเกี่ยวกับปัญหาที่ดินค่ะ” กัญอ่านเนื้อหาในจดหมายให้คุณสมชายฟัง “‘ข้าพเจ้าเสียใจนักที่ต้องเห็นที่ดินผืนนี้ตกอยู่ในเงื้อมมือของคนโลภ ข้าพเจ้าพยายามที่จะจัดการทุกอย่างให้ถูกต้องตามกฎหมายแล้ว แต่ก็ยังมีความคลาดเคลื่อนบางประการ…เอกสารที่ท่านมอบให้ข้าพเจ้า ข้าพเจ้าได้เก็บรักษาไว้เป็นอย่างดี และได้พยายามที่จะแก้ไขปัญหานี้มาโดยตลอด แต่ก็ยังไม่สำเร็จ…’” “คุณลุงของผม…ท่านพยายามจะช่วยจริงๆ เหรอครับ” คุณสมชายถาม น้ำเสียงเต็มไปด้วยความประหลาดใจ “ดูเหมือนจะเป็นเช่นนั้นค่ะ” กัญตอบ “และในจดหมายฉบับนี้ คุณลุงของคุณสมชายยังได้กล่าวถึงการสลับสิทธิ์บางอย่างที่เกิดขึ้น” “สลับสิทธิ์?” คุณสมชายทวนคำ “หมายความว่าอย่างไรครับ” “ในจดหมายฉบับนี้ คุณลุงของคุณสมชายอธิบายว่า ในระหว่างที่ท่านกำลังดำเนินการเรื่องเอกสารสิทธิ์ให้คุณพ่อของคุณสมชาย มีความเข้าใจผิดบางอย่างเกิดขึ้น ทำให้เอกสารบางส่วนถูกสลับกับที่ดินแปลงอื่น” กัญอธิบาย “และญาติคนนั้น…เขาอาจจะใช้โอกาสนี้ในการฉวยโอกาสเอาที่ดินไป” “แล้วคุณลุงของผม…ทำไมท่านไม่เคยบอกเรื่องนี้กับผมเลยครับ” คุณสมชายถามอย่างไม่เข้าใจ “ผมคิดว่า อาจจะเป็นเพราะคุณลุงของคุณสมชายท่านเองก็ประสบปัญหาบางอย่างอยู่ด้วยค่ะ” กัญกล่าว “และท่านอาจจะรู้สึกผิดที่ไม่สามารถแก้ไขเรื่องนี้ให้สำเร็จได้” คุณสมชายก้มลงมองกล่องเหล็กเก่าๆ ที่เต็มไปด้วยเอกสาร เขารู้สึกเหมือนได้ย้อนเวลากลับไปสู่เหตุการณ์ในอดีตที่ซับซ้อนและเต็มไปด้วยความเข้าใจผิด “ผม…ผมไม่เคยรู้มาก่อนเลยครับว่าเรื่องมันซับซ้อนขนาดนี้” คุณสมชายกล่าว “ผมนึกว่าโดนโกงตรงๆ อย่างเดียว” “บางครั้ง ความจริงก็อาจจะซับซ้อนกว่าที่เราคิดนะคะคุณสมชาย” กัญกล่าว “และการที่เอกสารเหล่านี้มาปรากฏขึ้นในวันนี้ อาจจะเป็นเพราะบุญบารมีของคุณสมชาย ที่ได้ช่วยเหลือชุมชน ได้ทำความดีอย่างต่อเนื่อง ก็เลยส่งผลให้ความจริงได้ถูกเปิดเผย” “ผม…ผมอยากจะลองตรวจสอบเอกสารพวกนี้ให้ละเอียดอีกครั้งครับ” คุณสมชายกล่าว “ผมอยากจะรู้ว่า จริงๆ แล้ว ที่ดินแปลงนี้เป็นของใครกันแน่” “แน่นอนค่ะคุณสมชาย” กัญกล่าว “ดิฉันจะช่วยคุณเอง” ทั้งสองคนใช้เวลาเกือบทั้งวันในการตรวจสอบเอกสารต่างๆ อย่างละเอียด คุณสมชายเริ่มปะติดปะต่อเรื่องราวในอดีตได้มากขึ้นเรื่อยๆ เขารู้สึกเหมือนปมที่เคยคาใจมานานกำลังจะถูกคลี่คลาย “มันมีเอกสารฉบับหนึ่งครับคุณกัญ” คุณสมชายหยิบเอกสารแผ่นหนึ่งขึ้นมา “เป็นใบมอบอำนาจ ที่คุณตาผมเซ็นมอบอำนาจให้คุณพ่อผมจัดการเรื่องที่ดินทั้งหมด” “แล้วเอกสารฉบับนั้น…มันมีปัญหาอะไรหรือคะ” กัญถาม “คือ…มันมีอีกฉบับหนึ่งครับ” คุณสมชายหยิบเอกสารอีกแผ่นขึ้นมา “เป็นใบมอบอำนาจที่คล้ายกันมาก แต่เซ็นโดย…คุณลุงของคุณสมชายครับ” คุณสมชายเริ่มขมวดคิ้วแน่น “ผมไม่เข้าใจเลยครับ ทำไมถึงมีใบมอบอำนาจสองฉบับที่คล้ายกัน แล้วใครเป็นคนออกให้ใครกันแน่” คำถามนี้ยังคงเป็นปริศนา และดูเหมือนว่า ความจริงเกี่ยวกับที่ดินแปลงปัญหานี้ ยังคงรอคอยการเปิดเผยที่ชัดเจนยิ่งขึ้น