"ผมว่า... คุณทวดไม่จำเป็นต้องกังวลมากเกินไปนะครับ" นัทกล่าว พยายามปรับน้ำเสียงให้ดูผ่อนคลาย แม้ในใจจะรู้สึกไม่สบายใจไม่แพ้กัน "ผมเชื่อว่าเราจะหาทางออกที่ดีที่สุดได้" ชายเจ้าหน้าที่ยืนกอดอกแน่น ใบหน้าเคร่งขรึม "คุณยายครับ ผมเข้าใจดีว่าคุณยายอาจจะมีความผูกพันกับที่ดินแปลงนี้ แต่ตามกฎหมายแล้ว..." "กฎหมาย..." คุณทวดเอ่ยขึ้นเบาๆ แต่แฝงไปด้วยความหนักแน่น "แล้วกฎหมาย... มันยุติธรรมเสมอไปหรือเปล่าเล่า" คำถามของคุณทวดทำให้ชายเจ้าหน้าที่ชะงักไปเล็กน้อย เขาดูเหมือนจะประมวลคำตอบอยู่ครู่หนึ่ง ก่อนจะตอบกลับมาด้วยน้ำเสียงที่ยังคงความสุภาพแต่แฝงด้วยความเด็ดขาด "กฎหมายถูกสร้างขึ้นมาเพื่อความเป็นระเบียบเรียบร้อย และเพื่อคุ้มครองสิทธิ์ของทุกคนครับ" "สิทธิ์..." คุณทวดทวนคำ "แล้วสิทธิ์ของผืนดินนี้เล่า... สิทธิ์ของธรรมชาติ สิทธิ์ของผู้ที่เคยอาศัยอยู่บนผืนดินนี้มานับพันปี... มันถูกนับรวมอยู่ในกฎหมายของพวกคุณด้วยหรือเปล่า" นัทมองคุณทวดด้วยความทึ่ง คุณยายของเขาไม่เคยแสดงท่าทีแข็งกร้าวเช่นนี้มาก่อน แต่ในแววตาของท่านกลับฉายประกายบางอย่างที่ทำให้ชายเจ้าหน้าที่ดูอึ้งไป "คุณยายครับ..." ชายเจ้าหน้าที่พยายามจะอธิบายต่อ "พวกเราทำตามหน้าที่ครับ ถ้าไม่มีเอกสารยืนยันสิทธิ์..." "ถ้า... ฉันจะบอกว่า... ฉันมีเอกสารที่สำคัญยิ่งกว่าเอกสารฉบับใดๆ ของพวกคุณล่ะ" คุณทวดกล่าว ใบหน้ายังคงเรียบเฉย แต่แววตากลับทอประกายอย่างมีความหมาย ชายเจ้าหน้าที่มองหน้าคุณทวดอย่างคาดไม่ถึง "เอกสารอะไรครับคุณยาย" "นี่ไง..." คุณทวดเอ่ยขึ้นพลางเดินตรงไปที่โต๊ะไม้ตัวเก่า หยิบกล่องไม้ใบนั้นขึ้นมา แล้ววางลงเบื้องหน้าเจ้าหน้าที่ "นี่คือ... สิ่งที่จะบอกเล่าเรื่องราวของผืนดินแห่งนี้ได้ดีที่สุด" นัทมองตามด้วยความสงสัย ใคร่รู้ ว่าคุณทวดจะใช้ "วัตถุแก้วใส" ใบนั้นเป็นเครื่องมือในการต่อรองได้อย่างไร ชายเจ้าหน้าที่มองกล่องไม้ใบนั้นอย่างพิจารณา "นี่คืออะไรครับคุณยาย" "นี่คือ... สมบัติของบรรพบุรุษ" คุณทวดตอบ "เป็นกระจกเงาที่สะท้อนกระแสแห่งชีวิต... บันทึกเรื่องราวของผู้คนและผืนดินนี้มาอย่างยาวนาน" เจ้าหน้าที่คนหนึ่งในกลุ่มเขยิบเข้ามาใกล้ๆ กล่องไม้ "ดูเหมือนจะเป็น... วัตถุโบราณนะครับ" "ใช่แล้ว" คุณทวดพยักหน้า "และมันสามารถ... ยืนยันความเป็นเจ้าของที่ดินแปลงนี้ได้... ในแบบที่กฎหมายของพวกคุณอาจจะมองข้ามไป" "คุณยายกำลังจะบอกว่า... วัตถุนี้... สามารถพิสูจน์สิทธิ์ได้หรือครับ" ชายเจ้าหน้าที่ถามด้วยน้ำเสียงที่เริ่มมีความลังเล "มันไม่ได้พิสูจน์สิทธิ์ในทางกฎหมายแบบที่พวกคุณเข้าใจ" คุณทวดกล่าว "แต่มันจะทำให้พวกคุณ... เห็นถึงความเชื่อมโยง... ความผูกพัน... ที่มีต่อผืนดินแห่งนี้... อย่างที่พวกคุณไม่เคยเห็นมาก่อน" คุณทวดค่อยๆ เปิดฝากล่องไม้ เผยให้เห็นวัตถุแก้วใสที่สะท้อนแสงสว่างจางๆ ออกมา เจ้าหน้าที่ทั้งหลายมองด้วยความสนใจปนสงสัย "ผม... ไม่เข้าใจที่คุณยายพูดครับ" ชายเจ้าหน้าที่กล่าว "พวกเราต้องการเอกสาร... โฉนดที่ดิน... หรือเอกสารที่ราชการรับรอง" "แล้วถ้า... เอกสารเหล่านั้น... มันถูกสร้างขึ้นมา... เพื่อบดบังความจริงเล่า" คุณทวดเอ่ยขึ้น น้ำเสียงของท่านดังขึ้นเล็กน้อย "ถ้ามันถูกสร้างขึ้นมา... เพื่อกลืนกิน... หรือเพื่อเอาเปรียบ... พวกคุณจะทำอย่างไร" นัทรู้สึกได้ว่าสถานการณ์กำลังจะพลิกผัน เขาเห็นแววตาของชายเจ้าหน้าที่ฉายประกายความสงสัย และเริ่มจะเปิดใจรับฟังมากขึ้น "พวกเรา... ทำตามกฎหมายครับคุณยาย" ชายเจ้าหน้าที่กล่าว แต่ดูเหมือนน้ำเสียงจะอ่อนลงไปบ้าง "แต่ถ้าคุณยายมี... สิ่งที่จะสามารถ... ชี้แจง... หรือให้ข้อมูลเพิ่มเติม..." "ข้อมูลเพิ่มเติม... มันอยู่ที่นี่แล้ว" คุณทวดกล่าวพลางหยิบวัตถุแก้วใสขึ้นมา "ลองจับดูสิ... แล้วลองตั้งใจ... สัมผัสถึงเรื่องราวที่ซ่อนอยู่" ชายเจ้าหน้าที่มองหน้ากันด้วยความอึดอัดใจ บางคนดูท่าทางปฏิเสธ แต่บางคนก็ดูจะสนใจ "คุณยายครับ... เราไม่มีเวลามากนัก" ชายเจ้าหน้าที่กล่าว "ถ้าคุณยายไม่สามารถแสดงเอกสารที่ถูกต้องตามกฎหมายได้..." "ถ้า... ฉันให้พวกคุณ... ได้เห็น... สิ่งที่อยู่เบื้องหลัง... เอกสารของพวกคุณล่ะ" คุณทวดกล่าว "ถ้าฉันให้พวกคุณ... ได้เห็น... ว่าใคร... คือผู้ที่แท้จริง... ของที่ดินแปลงนี้" นัทรู้สึกถึงความตึงเครียดที่เพิ่มสูงขึ้น เขาสัมผัสได้ถึงพลังงานบางอย่างที่กำลังจะถูกปลดปล่อยออกมา "คุณยาย... กำลังจะบอกอะไรผมครับ" ชายเจ้าหน้าที่ถามด้วยน้ำเสียงที่เต็มไปด้วยความประหลาดใจ "ฉันกำลังจะบอกว่า... เอกสารที่พวกคุณมี... อาจจะไม่ใช่ทั้งหมดของความจริง" คุณทวดกล่าว "และ... ข้อมูลที่บันทึกอยู่ในวัตถุชิ้นนี้... อาจจะเปิดเผย... ความลับบางอย่าง... ที่ซ่อนเร้นมานาน" คุณทวดค่อยๆ ยื่นวัตถุแก้วใสให้กับชายเจ้าหน้าที่คนเดิม "ลองจับดู... แล้วลองหลับตา... ปล่อยใจให้ว่าง... แล้วคุณจะสัมผัสได้ถึง... เสียงสะท้อนของอดีต... เสียงกระซิบของผืนดิน... และ... ความจริงที่ถูกซุกซ่อนไว้" ชายเจ้าหน้าที่รับวัตถุแก้วใสมาด้วยความลังเล แววตาของเขาส่อแววสับสน เขาหันไปมองเพื่อนร่วมงานที่ยืนอยู่ข้างๆ "หัวหน้าครับ..." เขาเอ่ยขึ้น "ผมว่า... เราควรจะ..." "ลองดูก่อน..." เสียงหนึ่งดังขึ้นมาจากเจ้าหน้าที่อีกคนหนึ่ง "อย่างน้อย... ก็ลองรับฟัง... สิ่งที่คุณยายจะแสดงให้ดู" ชายเจ้าหน้าที่พยักหน้าช้าๆ เขาค่อยๆ หลับตาลง แล้วสัมผัสกับวัตถุแก้วใสด้วยปลายนิ้ว นัทมองดูด้วยใจระทึก เขาเคยสัมผัสประสบการณ์นี้มาแล้ว และรู้ดีว่ามันจะก่อให้เกิดผลอย่างไร ทันใดนั้นเอง แววตาของชายเจ้าหน้าที่ก็เบิกกว้างขึ้น เขาผงะเล็กน้อยราวกับถูกกระแสไฟฟ้าช็อต "นี่มัน... อะไรกัน..." เขาพึมพำ "คุณเห็นอะไรครับ" คุณทวดถามด้วยน้ำเสียงที่ยังคงความสงบ "ผม... ผมเห็น... ภาพ... ภาพของ... คน... ผู้คนมากมาย... กำลัง... ทำงาน... ปลูกข้าว... สร้างบ้าน... บนผืนดินนี้..." "และ... คุณเห็นอะไรอีก" คุณทวดเร่งถาม "ผมเห็น... มีการ... ขัดแย้ง... การต่อสู้... เพื่อ... การครอบครอง... ที่ดิน... นี้..." น้ำเสียงของเจ้าหน้าที่เริ่มสั่นเครือ "ผมเห็น... การ... บิดเบือน... เอกสาร... เพื่อ... เอาเปรียบ..." เจ้าหน้าที่อีกคนหนึ่งที่ยืนอยู่ใกล้ๆ ก็เริ่มเข้ามาสัมผัสวัตถุแก้วใสบ้าง "ผมก็เห็น... ผมเห็น... ผู้คน... ที่ถูก... รังแก... ถูก... บังคับ... ให้... ออกจาก... ที่ดิน... ของพวกเขา..." เสียงอุทานด้วยความตกใจและไม่เชื่อสายตาเริ่มดังขึ้นจากเจ้าหน้าที่คนอื่นๆ ที่ได้ลองสัมผัสวัตถุแก้วใส "นี่มัน... เป็นไปไม่ได้..." "นี่... นี่คือความจริง... ที่ถูกบันทึกไว้... ในวัตถุนี้..." "นี่... คือสิ่งที่เกิดขึ้น... มาตลอด... หลายร้อยปี..." คุณทวดมองดูภาพที่ปรากฏขึ้นตรงหน้าของเจ้าหน้าที่ด้วยแววตาที่ฉายประกายความเข้าใจ "ใช่แล้ว... วัตถุนี้... มันบันทึกทุกสิ่ง... ความสุข... ความทุกข์... ความดี... และความเลวร้าย... ที่เกิดขึ้นบนผืนดินแห่งนี้... มันคือการบันทึก... ของ 'กระแสแห่งชีวิต'... ที่ไหลเวียน... อย่างไม่หยุดยั้ง" "แล้ว... แล้วเอกสาร... ที่เรามี... มัน... มันคืออะไรครับ" ชายเจ้าหน้าที่คนเดิมถามด้วยน้ำเสียงที่เต็มไปด้วยความสับสน "ถ้าสิ่งที่เห็น... มันคือความจริง... แล้วเอกสาร... ที่ยืนยันสิทธิ์ของเรา... มัน..." "มันอาจจะเป็นเพียง... เศษเสี้ยวของเรื่องราว... หรืออาจจะเป็น... ผลผลิต... ของการบิดเบือน..." คุณทวดกล่าว "แต่มัน... ไม่ใช่ความจริงทั้งหมด... ของผืนดินแห่งนี้" บรรยากาศที่เคยตึงเครียดกลับกลายเป็นความเงียบงัน มีเพียงเสียงสะท้อนของความตกตะลึงและความไม่เชื่อในสิ่งที่เพิ่งได้ประจักษ์ นัทมองดูคุณทวดด้วยความภาคภูมิใจ เขารู้ดีว่าคุณยายกำลังจะนำพาให้ทุกคนก้าวข้ามความยึดติดในสิ่งที่ไม่เที่ยง ไปสู่ความเข้าใจในความเป็นจริงของสรรพสิ่ง