แสงอาทิตย์ยามเที่ยงวันสาดส่องลงมาอย่างเจิดจ้า แต่กลับมิได้ทำให้ธารรู้สึกร้อนระอุแต่อย่างใด เขายังคงนั่งอยู่บนอาสนะ ดวงตาของเขาเบิกกว้างเล็กน้อย มองออกไปยังทิวทัศน์ของวัดที่ดูเหมือนจะเปลี่ยนแปลงไป... ไม่ใช่เพราะสิ่งรอบกายเปลี่ยนแปลง... แต่เพราะสายตาของเขา... ได้มองเห็นสรรพสิ่ง... ด้วยมุมมองที่แตกต่างออกไป... "หลวงตาครับ... กระผม... ไม่ได้รู้สึก... 'อะไร' เลย... ครับ..." ธารถลาขึ้นเสียงด้วยน้ำเสียงที่เรียบสงบ ทว่าเต็มเปี่ยมไปด้วยความหมายอันลึกซึ้ง หลวงตาบุญเงยหน้าขึ้นจากกองหนังสือที่กำลังอ่านอยู่ รอยยิ้มแห่งความเมตตาปรากฏขึ้นบนใบหน้าของท่าน "นั่นคือ... 'สภาวะ'... แห่ง... 'นิพพาน'... อันแท้จริง... ธาร... การที่จิต... ไม่รู้สึก... ยินดียินร้าย... ต่อสิ่งใดๆ... คือ... 'การดับทุกข์'... โดยสิ้นเชิง..." "แต่... กระผม... ไม่ได้รู้สึก... 'ว่างเปล่า'... หรือ... 'สูญสิ้น'... อย่างที่เคยคิด... ครับหลวงตา... มันเป็นเพียง... 'ความสงบ'... ที่เป็นธรรมชาติ... เป็น... 'ความเบา'... ที่บริสุทธิ์..." ธารถลาต่อ "ถูกต้อง... นั่นคือ... 'ธรรมะ'... ที่บริสุทธิ์... ธาร..." หลวงตาบุญกล่าวเสริม "นิพพาน... ไม่ใช่... 'ความว่างเปล่า'... ที่ปราศจากทุกสิ่ง... แต่มันคือ... 'ความเต็มเปี่ยม'... แห่ง... 'ปัญญา'... แห่ง... 'เมตตา'... แห่ง... 'อุเบกขา'... อันเป็นธรรมชาติเดิมแท้... ของจิต..." "เมื่อจิต... ได้หลุดพ้น... จาก... 'กิเลส'... และ... 'อุปาทาน'... มันก็... 'ปรากฏ'... ในสภาวะ... อันบริสุทธิ์... อันเป็นอิสระ... ซึ่งเราเรียก... 'นิพพาน'... หรือ... 'พระนิพพาน'... นั่นเอง..." "การที่เจ้า... ไม่รู้สึก... 'อะไร'... นั่นหมายความว่า... เจ้า... ได้ก้าวข้าม... 'การปรุงแต่ง'... ของจิต... ไปแล้ว... เจ้า... ไม่หลง... ไม่เพลิดเพลิน... ไปกับ... 'สุข'... และ... ไม่หวั่นไหว... หรือ... 'ทุกข์'... ไปกับ... 'ทุกข์'... อีกต่อไป... เจ้า... เพียงแต่... 'รับรู้'... ทุกสิ่ง... ตามที่เป็นจริง... โดยปราศจากการ... 'ยึดมั่นถือมั่น'..." "นี่คือ... 'สัจธรรม'... ที่ยิ่งใหญ่ที่สุด... ธาร... คือการที่เรา... ได้เห็น... 'ความจริง'... ของสรรพสิ่ง... ว่า... 'อนิจจัง'... 'ทุกขัง'... 'อนัตตา'... และเมื่อเรา... เห็นแจ้ง... ในสิ่งเหล่านี้... เราก็จะ... 'ปล่อยวาง'... ได้อย่างสิ้นเชิง... และเข้าถึง... 'นิพพาน'... อันเป็น... 'ความสงบ'... อันเป็น... 'อิสรภาพ'... ที่แท้จริง..." ธารพยักหน้ารับฟังอย่างตั้งใจ ความรู้สึกที่เคยสับสน... ความลังเล... ความสงสัย... ได้จางหายไปจนหมดสิ้น เหลือเพียง... 'ความเข้าใจ'... อันกระจ่างแจ้ง... ราวกับว่า... แสงสว่างแห่งปัญญา... ได้ส่องสว่าง... ทั่วทั้งจักรวาล... แห่งจิตใจของเขา... "แล้ว... กระผม... จะต้อง... ปฏิบัติ... อย่างไร... ต่อไป... ครับหลวงตา?" ธารถามอีกครั้ง ไม่ใช่ด้วยความสงสัย... แต่ด้วยความตั้งใจที่จะดำเนิน... ตามหนทางแห่งธรรม... ให้สมบูรณ์ยิ่งขึ้น... "การเดินทาง... ของเจ้า... มิได้สิ้นสุดลง... เพียงเท่านี้... ธาร..." หลวงตาบุญกล่าวด้วยน้ำเสียงเปี่ยมด้วยเมตตา "แม้เจ้า... จะเข้าถึง... 'สภาวะแห่งนิพพาน'... แล้ว... เจ้า... ก็ยังคงต้อง... 'ดำรงตน'... อยู่ในโลก... นี้... ต่อไป..." "หน้าที่ของเจ้า... คือ... การเป็น... 'แบบอย่าง'... คือการ... 'แบ่งปัน'... 'ปัญญา'... และ... 'ประสบการณ์'... ที่เจ้าได้รับ... แก่... 'ผู้อื่น'... เพื่อ... 'นำพา'... พวกเขา... ให้เดินทาง... สู่... 'หนทางแห่งการดับทุกข์'... เช่นเดียวกับเจ้า..." "จงใช้... 'ปัญญา'... ที่เจ้าได้รับ... ในการ... 'ช่วยเหลือ'... 'ผู้อื่น'... จงใช้... 'เมตตา'... ที่เจ้ามี... ในการ... 'ปลอบประโลม'... 'เยียวยา'... 'หัวใจ'... ที่กำลัง... 'เจ็บปวด'... จงใช้... 'อุเบกขา'... ในการ... 'ดำรงตน'... อย่าง... 'สง่างาม'... และ... 'มั่นคง'... ท่ามกลาง... 'ความเปลี่ยนแปลง'... ของโลก... นี้..." "จงระลึกไว้เสมอว่า... แม้เจ้า... จะเข้าถึง... 'นิพพาน'... แล้ว... แต่... 'กาย'... และ... 'ใจ'... ของเจ้า... ก็ยังคง... 'เวียนว่าย'... อยู่ใน... 'โลก'... นี้... ตาม... 'เหตุปัจจัย'... ของ... 'กรรม'... ที่เจ้าเคยกระทำมา... จง... 'ดำเนินชีวิต'... ด้วย... 'สติ'... และ... 'ปัญญา'... ตลอดไป..." "การปฏิบัติธรรม... มิใช่... 'จุดสิ้นสุด'... แต่มันคือ... 'การเริ่มต้น'... ของ... 'ชีวิต'... อันแท้จริง... ชีวิต... ที่เต็มเปี่ยม... ด้วย... 'ความหมาย'... และ... 'คุณค่า'... ชีวิต... ที่... 'เป็นอิสระ'... จาก... 'ทุกข์'... อย่างแท้จริง..." ธารก้มลงกราบเท้าหลวงตาบุญด้วยความเคารพอย่างสูงสุด เขารู้สึกถึงความอบอุ่น... และความมั่นคง... ที่แผ่ซ่านไปทั่วทั้งร่าง... "กระผม... จะจดจำ... คำสอนของหลวงตา... ไว้... ตลอดไปครับ..." "ดีแล้ว... ธาร..." หลวงตาบุญกล่าว... "บัดนี้... ถึงเวลาแล้ว... ที่เจ้า... จะต้อง... 'ก้าวออกไป'... สู่... 'โลก'... และ... 'แบ่งปัน'... 'แสงสว่าง'... แห่ง... 'ธรรมะ'... ที่เจ้าได้รับ... ไปสู่... 'สรรพสัตว์'... ทั้งหลาย..." ธารลุกขึ้นยืน... ดวงตาของเขามองตรงไปยังเบื้องหน้า... แสงอาทิตย์ยามเที่ยงวัน... ดูเหมือนจะสว่างไสว... ยิ่งกว่าเดิม... ราวกับว่า... มันกำลัง... 'ต้อนรับ'... การกลับมา... ของ... 'ผู้รู้แจ้ง'... สู่... 'โลก'... นี้... อีกครั้ง... การเดินทางของธาร... มิได้สิ้นสุดลง... แต่มันได้เริ่มต้นขึ้น... ในรูปแบบใหม่... รูปแบบที่... 'เป็นอิสระ'... จาก... 'ทุกข์'... และ... 'เต็มเปี่ยม'... ด้วย... 'ปัญญา'... และ... 'เมตตา'... ตลอดไป... เขาได้กลายเป็น... 'ผู้รู้แจ้ง'... ผู้ซึ่ง... จะนำพา... 'แสงสว่าง'... แห่งธรรมะ... ไปสู่... 'ผู้ที่ยังหลงทาง'... ใน... 'วัฏสงสาร'... อันยาวนาน...