หลายวันผ่านไป คุณวิวัฒน์ยังคงใช้ชีวิตอยู่ที่มูลนิธิ เขาเข้าร่วมการฝึกสติทุกวัน และได้เริ่มเรียนรู้หลักธรรมเบื้องต้นจากคุณหมอต้น คุณสมชายสังเกตเห็นการเปลี่ยนแปลงในตัวคุณวิวัฒน์อย่างชัดเจน สีหน้าของเขาดูผ่องใสขึ้น ความตึงเครียดที่เคยปรากฏบนใบหน้าลดน้อยลง เขากล้าที่จะพูดคุยและแสดงความคิดเห็นมากขึ้น บ่ายวันหนึ่ง ขณะที่ทุกคนกำลังรวมตัวกันในศาลาเพื่อฟังคุณหมอต้นบรรยาย คุณวิวัฒน์ก็ยกมือขึ้น "คุณหมอครับ" คุณวิวัฒน์กล่าว "ผมมีเรื่องที่อยากจะปรึกษาครับ" คุณหมอต้นพยักหน้า "เชิญครับคุณวิวัฒน์" "ตลอดหลายวันที่ผ่านมา ผมได้ลองฝึกสติและฟังคำสอนของคุณหมอ ผมเริ่มเข้าใจอะไรหลายๆ อย่างมากขึ้น" คุณวิวัฒน์กล่าว "แต่ผมก็ยังมีบางคำถามที่ค้างคาใจ โดยเฉพาะเรื่องความรู้สึกผิดต่ออดีต" คุณหมอต้นพยักหน้าอย่างเข้าใจ "เป็นเรื่องปกติครับคุณวิวัฒน์ การที่เราได้สำรวจจิตใจอย่างลึกซึ้ง มักจะนำพาเราไปพบกับปมต่างๆ ที่ซ่อนอยู่" "ผมยังรู้สึกผิดอยู่เสมอครับ" คุณวิวัฒน์สารภาพ "แม้ผมจะรู้ว่าผมไม่ควรยึดติดกับมัน แต่มันก็เหมือนมีอะไรบางอย่างมาคอยตอกย้ำอยู่ตลอดเวลา" คุณสมชายซึ่งนั่งอยู่ใกล้ๆ ก็รู้สึกเห็นใจ เขาเข้าใจดีว่าการปลดเปลื้องความรู้สึกผิดนั้นไม่ใช่เรื่องง่าย "คุณวิวัฒน์ครับ" คุณสมชายกล่าวขึ้น "ผมอยากจะบอกว่า การยอมรับในความผิดพลาดของเรา เป็นขั้นตอนแรกที่สำคัญที่สุด" คุณวิวัฒน์หันมามองคุณสมชาย "ผมยอมรับครับ ผมยอมรับว่าผมทำผิดพลาดไปจริงๆ" "แล้วคุณได้ลองให้อภัยตัวเองหรือยังครับ" คุณสมชายถามต่อ คุณวิวัฒน์เงียบไปครู่หนึ่ง "ผม... ผมยังไม่แน่ใจว่าจะทำได้อย่างไรครับ" คุณหมอต้นเสริม "การให้อภัยตนเองนั้น อาจจะยากกว่าการให้อภัยผู้อื่นเสียอีกครับ เพราะเรามักจะตัดสินตัวเองอย่างรุนแรงกว่าที่คนอื่นจะตัดสินเรา" "จริงครับ" คุณวิวัฒน์พยักหน้าเห็นด้วย "เราจะลองใช้วิธีการของการใคร่ครวญดูนะครับ" คุณหมอต้นเสนอ "คุณวิวัฒน์ ลองนึกถึงเหตุการณ์ในอดีตที่คุณรู้สึกผิด และลองถามตัวเองดูว่า ณ เวลานั้น คุณมีเจตนาที่จะทำร้ายใครหรือไม่" คุณวิวัฒน์หลับตาลง ราวกับกำลังพยายามย้อนนึกถึงอดีต "ตอนนั้น... ผมคิดว่าผมทำถูกต้องแล้วครับ ผมเชื่อมั่นในสิ่งที่ผมกำลังทำ" "แล้วเมื่อเวลาผ่านไป คุณพบว่าสิ่งที่คุณทำนั้น นำมาซึ่งผลเสียอย่างไรบ้าง" คุณหมอต้นถามอย่างอ่อนโยน "มัน... มันทำให้หลายคนต้องเดือดร้อนครับ" คุณวิวัฒน์กล่าวเสียงเบา "ทำให้คุณสมชายต้องสูญเสียหลายอย่าง" "ใช่ครับ" คุณสมชายตอบ "แต่ผมก็ไม่เคยโทษคุณวิวัฒน์อีกเลย" คุณวิวัฒน์เงยหน้าขึ้นมองคุณสมชายด้วยความประหลาดใจ "จริงหรือครับ" "จริงครับ" คุณสมชายยืนยัน "ผมได้เรียนรู้จากเหตุการณ์นั้นมาก ผมได้เห็นว่าการยึดติดกับอารมณ์โกรธและความแค้น ไม่ได้นำพามาซึ่งสิ่งดีๆ เลย ตรงกันข้าม มันมีแต่จะทำให้เราจมปลักอยู่กับความทุกข์" คุณหมอต้นกล่าวเสริม "คุณสมชายได้นำหลักธรรมเรื่องอโหสิกรรมมาปรับใช้ในชีวิตของเขาอย่างแท้จริงครับ การให้อภัยไม่ใช่การลืม หรือการบอกว่าสิ่งที่เกิดขึ้นนั้นถูกต้อง แต่มันคือการปล่อยวางภาระทางอารมณ์ที่บั่นทอนจิตใจของเรา" "แล้วผมจะสามารถปล่อยวางได้อย่างไรครับ" คุณวิวัฒน์ถาม "เราจะเริ่มต้นด้วยการทำความเข้าใจในธรรมชาติของกรรมครับ" คุณหมอต้นอธิบาย "ทุกการกระทำ ย่อมมีผลของการกระทำนั้น การที่เราทำผิดพลาดไปในอดีต ก็เป็นผลจากการกระทำของเราเอง และผลจากการกระทำนั้น ก็ได้ส่งผลกระทบไปแล้ว" "การที่เรายังคงรู้สึกผิดอยู่ มันก็เหมือนกับการที่เรายังคงจมปลักอยู่กับผลของกรรมในอดีต และไม่ยอมรับในสิ่งที่เกิดขึ้น" คุณหมอต้นกล่าว "เมื่อเรายอมรับในความผิดพลาด ยอมรับในผลของกรรมที่ได้กระทำไปแล้ว เราก็จะสามารถก้าวต่อไปได้" "การให้อภัยตนเอง คือการบอกกับตัวเองว่า 'ฉันได้เรียนรู้จากความผิดพลาดนี้แล้ว และฉันจะไม่ทำผิดซ้ำอีก'" คุณหมอต้นกล่าว "มันคือการให้โอกาสตัวเองได้เริ่มต้นใหม่" คุณวิวัฒน์เงียบไปอีกครั้ง เขาดูเหมือนกำลังประมวลผลคำพูดของคุณหมอต้นและคุณสมชาย "ผม... ผมจะลองดูนะครับ" คุณวิวัฒน์กล่าว "ผมจะลองพยายามให้อภัยตัวเอง" "นั่นเป็นก้าวที่สำคัญมากครับ" คุณหมอต้นยิ้ม "เราจะค่อยๆ ฝึกฝนไปด้วยกัน ไม่ต้องเร่งรีบ" คุณสมชายมองคุณวิวัฒน์ด้วยความหวัง เขาเห็นประกายแห่งความเข้าใจและความตั้งใจในแววตาของเพื่อนเก่า "บางที" คุณวิวัฒน์พูดขึ้นมาอีกครั้ง "ผมอาจจะต้องขอคำปรึกษาจากคุณสมชายอีกหน่อยครับ" คุณสมชายรีบตอบ "ยินดีเสมอครับคุณวิวัฒน์" บรรยากาศในศาลาอบอวลไปด้วยความเข้าใจและความสงบ การสนทนาในครั้งนี้ ถือเป็นจุดเปลี่ยนที่สำคัญสำหรับคุณวิวัฒน์ เขาเริ่มมองเห็นแสงสว่างที่ปลายอุโมงค์แห่งความทุกข์ และพร้อมที่จะก้าวเดินไปสู่การเยียวยาจิตใจของตนเองอย่างแท้จริง