วันเวลาแห่งการพักฟื้นผ่านไปอย่างรวดเร็ว มารดาของพระภัททะมีอาการดีขึ้นตามลำดับ และพร้อมที่จะกลับบ้านแล้ว พระภัททะได้จัดการเรื่องค่ารักษาพยาบาลต่างๆ ด้วยเงินที่เขาและมารดาได้มาด้วยวิธีที่ซับซ้อนนั้น เขารู้สึกถึงภาระอันหนักอึ้งในจิตใจ แต่ก็มีความแน่วแน่ที่จะแก้ไขสิ่งที่เกิดขึ้น "ลูก...แม่...จะ...ไป...อยู่...บ้าน...กับ...ลูก...นะ" มารดากล่าวขณะที่กำลังจะออกจากโรงพยาบาล "ครับคุณแม่" พระภัททะยิ้ม "เราจะได้อยู่ด้วยกัน...และผม...จะได้ดูแลคุณแม่...อย่างใกล้ชิด" ขณะที่รถสามล้อของคุณลุงใจดีกำลังพาพวกเขากลับบ้าน พระภัททะก็มองเห็นภาพวัดบ้านหนองบัวลิ้วทองลิบๆ อยู่เบื้องหน้า หัวใจของเขาเต้นแรงขึ้นด้วยความรู้สึกที่หลากหลาย ทั้งความคุ้นเคย ความผูกพัน และความกังวล เมื่อมาถึงวัด บรรยากาศดูเงียบเหงาผิดปกติ พระภัททะเห็นชาวบ้านบางส่วนที่กำลังนั่งพูดคุยกันด้วยสีหน้าเคร่งเครียด เขาลงจากรถสามล้อพร้อมกับมารดา และเดินเข้าไปในเขตวัด "ไง...มาแล้วรึ" เสียงของหลวงตาบุญมาดังขึ้นจากกุฏิของท่าน หลวงตาดูมีอายุมากขึ้น แต่แววตายังคงฉายประกายแห่งความเมตตา "หลวงตาครับ" พระภัททะก้มลงกราบท่านด้วยความเคารพ "กระผม...กลับมาแล้วครับ" "ดีแล้ว...ดีแล้ว" หลวงตาบุญมาพยักหน้า "อาตมา...รอ...เจ้า...อยู่" พระภัททะมองไปรอบๆ เขาเห็นพระภิกษุรูปอื่นกำลังกวาดลานวัดอยู่ด้วยสีหน้าเรียบเฉย เขาพยายามส่งยิ้มให้ แต่ก็ไม่ได้รับการตอบรับเท่าที่ควร "หลวงตาครับ...กระผม...มีเรื่อง...จะ...กราบเรียน...ให้...ท่าน...ทรงทราบ" พระภัททะกล่าว "ว่ามา...เถิด" หลวงตาบุญมาเชิญชวน "เรื่อง...ที่...เกิดขึ้น...ที่โรงพยาบาล...อาตมา...ได้ยิน...มา...บ้าง...แล้ว" พระภัททะสูดลมหายใจลึก เขาตัดสินใจที่จะเปิดเผยทุกอย่าง "หลวงตาครับ...เรื่อง...ที่...กระผม...ไป...บอกบุญ...ที่โรงพยาบาล...นั้น...ความจริง...แล้ว...เงิน...ส่วนใหญ่...ที่ได้มา...มิได้...มาจาก...การ...บอกบุญ...โดยตรง...ทั้งหมด..." พระภัททะกล่าว "มัน...มี...ส่วน...ของ...เงิน...ที่...มารดา...ของกระผม...ได้...มาจาก...การ...จัดการ...กับ...เพื่อน...ของ...บิดา...ของกระผม...ในอดีต...ซึ่ง...เป็น...วิธีการ...ที่...อาจ...จะไม่...ถูกต้อง...เท่าที่ควร..." หลวงตาบุญมาเงียบไปครู่หนึ่ง ท่าทางของท่านดูสงบนิ่ง แต่พระภัททะสัมผัสได้ถึงความหนักอึ้งที่กำลังก่อตัวขึ้น "อาตมา...เข้าใจ..." หลวงตาบุญมากล่าวช้าๆ "ชีวิต...มัน...ก็...เป็น...เช่นนี้...แหละ...ลูก...มัน...มี...ทั้ง...ขาว...ทั้ง...ดำ...ปะปน...กัน...ไป" "แต่...กระผม...ไม่...อยาก...ให้...วัด...ต้อง...มา...เดือดร้อน...เพราะ...กระผม...ครับ" พระภัททะกล่าว "กระผม...พร้อม...จะ...รับ...ผิดชอบ...ทุกอย่าง...ที่...เกิดขึ้น..." "แล้ว...เจ้า...จะ...ทำ...อย่างไร...เล่า" หลวงตาบุญมาถาม "กระผม...จะ...นำ...เงิน...ส่วน...ที่...ได้มา...จาก...การ...จัดการ...นั้น...ไป...คืน...ให้...แก่...ผู้ที่...ควร...จะ...ได้รับ...ครับ" พระภัททะกล่าวอย่างหนักแน่น "แม้...ว่า...เขา...จะ...เสียชีวิต...ไป...แล้ว...กระผม...จะ...พยายาม...หา...ทาง...ส่ง...มอบ...ให้...กับ...ทายาท...ของเขา...หาก...เป็นไป...ได้" "แล้ว...เงิน...ที่...เหลือ...เล่า" หลวงตาบุญมาถามต่อ "เงิน...ที่...เหลือ...จาก...การ...รักษา...คุณแม่...ของกระผม...นั้น...กระผม...จะ...นำ...มา...บริจาค...ให้...กับ...ทาง...วัด...ครับ" พระภัททะกล่าว "ส่วน...เรื่อง...ค่า...รักษา...ที่...ยัง...ค้าง...อยู่...กระผม...จะ...พยายาม...หา...ทาง...ชำระ...ให้...ครบ...ถ้วน" "เป็น...ความคิด...ที่ดี...แล้ว" หลวงตาบุญมาพยักหน้า "แต่...เจ้า...แน่ใจ...หรือ...ว่า...จะ...ทำ...เช่นนั้น...ได้...หมด...หรือ" "กระผม...จะ...พยายาม...อย่าง...เต็มที่...ครับ...หลวงตา" พระภัททะตอบ "ดี...แล้ว" หลวงตาบุญมากล่าว "การ...ที่...เจ้า...กล้า...ที่...จะ...เผชิญหน้า...กับ...ความ...ผิด...พลาด...ของ...ตน...เอง...นั่น...แหละ...คือ...การ...พิสูจน์...ที่...แท้จริง" "แล้ว...เรื่อง...ที่...ญาติ...คนนั้น...เขา...มา...ต่อว่า...กระผม...ที่โรงพยาบาล...ล่ะ...ครับ...หลวงตา" พระภัททะถาม "เขา...เป็น...เพียง...ผู้...ที่...ได้รับ...การ...บอก...เล่า...มา...อีก...ที...หนึ่ง" หลวงตาบุญมาอธิบาย "เขา...คง...เป็น...ทายาท...ของ...ผู้...ที่...เคย...มี...เรื่อง...กับ...พ่อ...ของเจ้า...นั่น...แหละ" พระภัททะรู้สึกประหลาดใจ "หมายความว่า...เขา...รู้...เรื่อง...ที่...แม่...ของกระผม...เคย...จัดการ...ไว้...กับ...พ่อ...ของเขา...แล้ว...หรือ" "ใช่...แล้ว..." หลวงตาบุญมาพยักหน้า "เขา...คง...มา...เพื่อ...ทวง...สิทธิ์...ของ...เขา...แต่...เขา...ก็...เข้าใจ...ผิด...ไป...ว่า...เจ้า...เป็น...ผู้...ไป...สร้าง...ปัญหา..." "กระผม...เข้าใจ...แล้ว...ครับ...หลวงตา" พระภัททะกล่าว "ทีนี้...เจ้า...จะ...ทำ...เช่นไร...ต่อไป" หลวงตาบุญมาถาม "กระผม...จะ...ไป...ชี้แจง...กับ...ญาติ...คนนั้น...ครับ" พระภัททะกล่าว "จะ...อธิบาย...ให้...เขา...ฟัง...ถึง...ความ...เป็น...มา...ของ...เงิน...ทั้งหมด...และ...จะ...เสนอ...การ...คืน...เงิน...ให้...กับ...เขา...อย่าง...เป็น...ธรรม" "ดี...แล้ว" หลวงตาบุญมากล่าว "เมื่อ...เจ้า...ตั้ง...ใจ...แน่วแน่...แล้ว...ก็...จง...ทำให้...เต็มที่" พระภัททะรู้สึกถึงความโล่งอกที่ได้พูดความจริงทั้งหมด เขาเตรียมพร้อมที่จะเผชิญหน้ากับปัญหาที่ใหญ่กว่าเดิม การกลับมาครั้งนี้ ไม่ใช่การกลับมาเพื่อพักผ่อน แต่เป็นการกลับมาเพื่อสะสางภาระที่ค้างคาใจ "แล้ว...เรื่อง...ที่...วัด...มี...ปัญหา...อะไร...อีก...หรือ...ครับ...หลวงตา" พระภัททะถาม "มี...สิ...ลูก" หลวงตาบุญมาถอนหายใจ "เรื่อง...การ...ก่อสร้าง...ศาลา...ยัง...ค้าง...คา...อยู่...เงิน...ที่...ได้มา...มัน...ไม่...พอ...เพียง...เท่า...นั้น" พระภัททะมองไปที่โครงสร้างศาลาที่ยังสร้างไม่เสร็จ เห็นถึงความตั้งใจของหลวงตาบุญมา และชาวบ้านทุกคน "กระผม...จะ...ช่วย...ครับ...หลวงตา" พระภัททะกล่าว "กระผม...จะ...ช่วย...บอกบุญ...อีก...ครั้ง...เพื่อ...การ...ก่อสร้าง...ศาลา...หลังนี้...ให้...สำเร็จ...ลุล่วง" "เจ้า...แน่ใจ...หรือ" หลวงตาบุญมาถาม "เจ้า...เพิ่งจะ...ผ่าน...เรื่อง...ราว...มา...มากมาย..." "กระผม...แน่ใจ...ครับ...หลวงตา" พระภัททะตอบ "นี่...คือ...บทพิสูจน์...ของ...กระผม" พระภัททะรู้ดีว่า การเดินทางของเขายังอีกยาวไกล แต่เขาก็พร้อมที่จะเดินหน้าต่อไป ด้วยความสงบภายในที่เขาได้ฝึกฝนมาตลอด