สมชายตัดสินใจที่จะอยู่ที่วัดบ้านหนองบัวลิ้วทองต่อไปอีกระยะหนึ่ง แม้จะยังคงมีความสับสนว้าวุ่นใจอยู่ภายใน แต่เขาก็รู้สึกได้ถึงความแตกต่างบางอย่างที่เกิดขึ้นกับตนเอง การได้อยู่ในสภาพแวดล้อมที่สงบเงียบ ปราศจากสิ่งเร้าภายนอกที่เคยเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตที่เต็มไปด้วยความขัดแย้ง ทำให้เขาเริ่มมีเวลาได้อยู่กับตัวเองมากขึ้น เขาใช้เวลาส่วนใหญ่เดินเตร็ดเตร่ไปตามบริเวณต่างๆ ของวัด สังเกตชีวิตประจำวันของพระสงฆ์และชาวบ้าน บางครั้งเขาก็เข้าไปนั่งฟังการเทศนาของหลวงตาบุญมา ซึ่งคำสอนเหล่านั้น แม้จะยังไม่สามารถซึมซับเข้าไปในจิตใจได้ทั้งหมด แต่ก็ค่อยๆ แทรกซึมเข้าไปอย่างช้าๆ พระภัททะเองก็ไม่ได้กดดันสมชาย เขาปล่อยให้สมชายได้มีพื้นที่ส่วนตัวในการทบทวนตัวเอง ยามที่ทั้งสองต้องพบเจอกัน ก็จะเป็นเพียงการทักทายอย่างสุภาพ และบางครั้งก็มีการพูดคุยกันเล็กน้อยเกี่ยวกับเรื่องทั่วไป แต่เรื่องราวในอดีตที่เคยเป็นชนวนของความขัดแย้ง ก็ถูกเว้นวรรคเอาไว้ “คุณ...สมชาย...วันนี้...ดู...เหมือน...อารมณ์...ดี...ขึ้น...นะครับ...” พระภัททะเอ่ยทักทายขณะที่สมชายกำลังนั่งอยู่ใต้ต้นไม้ใหญ่ในลานวัด สมชายหันมายิ้มบางๆ “ก็...เรื่อยๆ...ครับ...หลวงพี่...ที่...นี่...มัน...สงบ...ดี...” “ความสงบ...นั้น...มี...อยู่...ใน...ตัว...เรา...เสมอ...” พระภัททะกล่าว “เพียง...แต่...บาง...ครั้ง...มัน...ถูก...บดบัง...ด้วย...สิ่ง...อื่น...” “สิ่ง...อื่น...อย่าง...ความ...โกรธ...ความ...แค้น...อย่างนั้น...หรือ...ครับ...” สมชายถาม “ใช่...ครับ...” พระภัททะตอบ “สิ่ง...เหล่านั้น...เหมือน...เมฆ...ที่...บดบัง...ดวง...อาทิตย์...แต่...ดวง...อาทิตย์...ก็...ยัง...คง...อยู่...ตรง...นั้น...เสมอ...” “ผม...ก็...อยาก...จะ...ให้...มัน...หาย...ไป...เสีย...ที...” สมชายพึมพำ “เบื่อ...เหลือ...เกิน...กับ...ความ...รู้สึก...แบบ...นี้...” “กระผม...เข้าใจ...ครับ” พระภัททะนั่งลงข้างๆ “แต่มัน...ต้อง...ใช้...เวลา...และการ...ฝึกฝน...ครับ” “ผม...เห็น...หลวงพี่...เดิน...จงกรม...ทุก...วัน...มัน...ช่วย...อะไร...ได้...จริงๆ...หรือ...ครับ...” สมชายถามอย่างใคร่รู้ “การ...เดิน...จงกรม...คือ...การ...ฝึก...สติ...ครับ” พระภัททะอธิบาย “เมื่อ...เรา...เดิน...เรา...จะ...รู้...สึก...ถึง...การ...ก้าว...ของ...เท้า...การ...เคลื่อนไหว...ของ...ร่างกาย...เรา...จะ...อยู่...กับ...ปัจจุบัน...ขณะ...นั้น...เมื่อ...จิต...ใจ...สงบ...เรา...ก็จะ...มอง...เห็น...สิ่ง...ต่าง...ๆ...ได้...ชัดเจน...ขึ้น...” “มอง...เห็น...ความ...จริง...อย่าง...นั้น...หรือ...ครับ...” “ใช่...ครับ...มอง...เห็น...ความ...จริง...ของ...อารมณ์...ความ...คิด...ของ...เรา...มอง...เห็น...ว่า...อะไร...คือ...สาเหตุ...ของ...ความ...ทุกข์...และ...อะไร...คือ...หนทาง...ที่จะ...หลุดพ้น...จาก...มัน...” สมชายเงียบไป เขาครุ่นคิดถึงคำพูดของพระภัททะ ภาพเหตุการณ์ในอดีตยังคงวนเวียนอยู่ในความคิด แต่คราวนี้มันไม่ได้ทำให้เขารู้สึกเจ็บปวดรวดร้าวเท่าเดิม มันเหมือนกับว่าเขากำลังมองดูภาพยนตร์เรื่องหนึ่ง ที่มีตัวเขาเองเป็นตัวละครเอก แต่มีความรู้สึกที่เป็นกลางมากขึ้น “ผม...นึก...ถึง...วัน...นั้น...อีก...แล้ว...” สมชายกล่าวขึ้น “วัน...ที่...พ่อ...ของ...หลวงพี่...มา...เอา...ที่...ดิน...ของ...พ่อ...ผม...ไป...” พระภัททะเงียบไป เขาไม่ได้ต่อว่าหรือปกป้องบิดา แต่รับฟังด้วยความสงบ “แล้ว...คุณ...เห็น...อะไร...ใน...วัน...นั้น...ครับ...” “ผม...เห็น...ความ...ผิด...หวัง...ความ...สิ้นหวัง...ของ...พ่อ...ผม...” สมชายกล่าว “ผม...เห็น...น้ำตา...ของ...แม่...ผม...เขา...ไม่...เข้าใจ...ว่า...ทำไม...เรื่อง...ราว...มัน...ถึง...ได้...พลิกผัน...ไป...ได้...ขนาด...นั้น...” “แล้ว...ตัว...คุณ...ล่ะ...ครับ...คุณ...รู้สึก...อย่างไร...” พระภัททะถามต่อ “ตอน...นั้น...ผม...โกรธ...มาก...” สมชายตอบ “โกรธ...พ่อ...ของ...หลวงพี่...โกรธ...คน...ที่...เขา...ทำ...ให้...พ่อ...ผม...เดือดร้อน...ผม...อยาก...จะ...ไป...แก้แค้น...” “แล้ว...ทำไม...คุณ...ถึง...ไม่...ได้...ทำ...อย่าง...นั้น...” พระภัททะถาม “อะไร...คือ...สิ่งที่...ทำให้...คุณ...เปลี่ยน...ใจ...” สมชายหรี่ตาลง นึกย้อนกลับไป “ผม...เห็น...พ่อ...ผม...เขา...เศร้า...มาก...เขา...บอก...ผม...ว่า...การ...แก้แค้น...มัน...ไม่...ได้...อะไร...ขึ้น...มา...นอกจาก...ความ...ทุกข์...ที่...เพิ่ม...ขึ้น...” “พ่อ...ของคุณ...ท่าน...สอน...คุณ...อย่าง...นั้น...หรือ...” พระภัททะถามด้วยความแปลกใจ “ใช่...ครับ...” สมชายพยักหน้า “ท่าน...บอก...ว่า...เรา...ต้อง...ยอม...รับ...ความ...เป็น...จริง...แล้ว...ค่อยๆ...หา...หนทาง...ที่จะ...สร้าง...ชีวิต...ใหม่...” “น่า...เสียดาย...ที่...พ่อ...ของ...กระผม...ไม่ได้...มี...โอกาส...ได้...เรียนรู้...สิ่ง...นี้...” พระภัททะกล่าวเสียงเบา “แต่...กระผม...เชื่อ...ว่า...คุณ...กำลัง...ได้...เรียนรู้...มัน...แล้ว...” “ผม...ก็...ไม่...แน่...ใจ...” สมชายถอนหายใจ “มัน...ยัง...มี...อะไร...บาง...อย่าง...ที่...ค้าง...คา...อยู่...ใน...ใจ...” “มัน...คือ...อะไร...ครับ...” พระภัททะถามอย่างอ่อนโยน “ผม...อยาก...รู้...ว่า...ทำไม...พ่อ...ของ...หลวงพี่...ถึง...ได้...ทำ...แบบ...นั้น...” สมชายกล่าว “ทำไม...เขา...ถึง...ได้...โหดร้าย...ได้...ขนาด...นั้น...” พระภัททะนิ่งไป เขาเข้าใจดีว่านี่คือจุดสำคัญที่สมชายต้องการคำตอบ “เรื่อง...ราว...ใน...อดีต...ของ...บิดา...กระผม...นั้น...มัน...มี...ความ...ซับซ้อน...อยู่...มาก...ครับ...” “ซับซ้อน...อย่าง...ไร...ครับ...” สมชายคะยั้นคะยอ “ผม...อยาก...จะ...เข้าใจ...” “บิดา...ของ...กระผม...ท่าน...เป็น...คน...ที่...มี...ความ...ทะเยอทะยาน...สูง...” พระภัททะเริ่มเล่า “ท่าน...ต้องการ...ความ...สำเร็จ...และ...อำนาจ...อย่าง...รวดเร็ว...ท่าน...มอง...เห็น...โอกาส...ทาง...ธุรกิจ...ใน...ที่...ดิน...แปลง...นั้น...และ...ท่าน...ก็...ใช้...วิธี...การ...ที่...ไม่...ถูกต้อง...ในการ...ได้...มา...ซึ่ง...มัน...” “ไม่...ถูกต้อง...อย่าง...ไร...” สมชายถาม “ท่าน...ใช้...เล่ห์...เหลี่ยม...กด...ดัน...บีบบังคับ...จน...พ่อ...ของคุณ...ยอม...ขาย...ให้...ใน...ราคา...ที่...ต่ำ...กว่า...ความ...เป็น...จริง...มาก...” พระภัททะอธิบาย “และ...เมื่อ...เรื่อง...นี้...แพร่...กระจาย...ออก...ไป...ก็...มี...คน...บาง...กลุ่ม...ที่...ต้องการ...จะ...ใช้...ประโยชน์...จาก...สถานการณ์...นี้...” “คน...กลุ่ม...นั้น...คือ...ใคร...” สมชายถามอย่างตื่นตัว “พวกเขา...คือ...กลุ่ม...ผู้...มี...อิทธิพล...ที่...ไม่...พอ...ใจ...ใน...อำนาจ...ของ...บิดา...ของ...กระผม...” พระภัททะกล่าว “พวกเขา...จึง...วาง...แผน...ที่จะ...ทำลาย...ชื่อเสียง...และ...ความ...มั่นคง...ของ...ท่าน...โดย...ใช้...เรื่อง...ที่...ดิน...แปลง...นี้...เป็น...เครื่องมือ...” “หมาย...ความ...ว่า...พ่อ...ของ...หลวงพี่...ก็...ถูก...หลอก...เหมือน...กัน...อย่าง...นั้น...หรือ...” สมชายถามด้วยความประหลาดใจ “ใช่...ครับ...” พระภัททะพยักหน้า “เมื่อ...เรื่อง...ราว...เริ่ม...บาน...ปลาย...และ...มี...ผู้...คน...มาก...มาย...ที่...เข้ามา...เกี่ยวข้อง...บิดา...ของ...กระผม...ท่าน...ก็...ไม่...สามารถ...ควบคุม...สถานการณ์...ได้...อีก...ต่อไป...สุดท้าย...ท่าน...ก็...สูญเสีย...ทุก...สิ่ง...ทุก...อย่าง...ไป...” สมชายอึ้งไป เขาไม่เคยคาดคิดมาก่อนว่าเรื่องราวจะซับซ้อนถึงเพียงนี้ เขาเคยคิดมาตลอดว่าบิดาของพระภัททะเป็นคนร้ายที่เห็นแก่ตัวเพียงผู้เดียว แต่ในความเป็นจริง มันกลับมีเบื้องหลังที่ซับซ้อนกว่านั้นมาก “แล้ว...ที่...ดิน...แปลง...นั้น...ล่ะ...ครับ...” สมชายถาม “หลังจาก...ที่...บิดา...ของ...กระผม...ล้ม...ละลาย...ที่...ดิน...แปลง...นั้น...ก็...ตก...เป็น...ของ...นายทุน...คน...อื่น...ไป...” พระภัททะกล่าว “มัน...ไม่ได้...อยู่...ใน...มือ...ของ...ใคร...อีก...เลย...” คำอธิบายของพระภัททะ ทำให้สมชายรู้สึกเหมือนมีบางสิ่งที่หนักอึ้งในใจคลายออกไปบ้าง เขาเริ่มมองเห็นภาพรวมของเหตุการณ์ได้ชัดเจนขึ้น การยึดติดกับความแค้นที่มีต่อบิดาของพระภัททะเพียงคนเดียว อาจไม่ใช่คำตอบที่ถูกต้องนัก