หัวใจของยายอินทร์บีบรัดด้วยความเจ็บปวด ท่ามกลางแสงแดดยามบ่ายที่สาดส่องเข้ามาในห้องรับแขกของทนายพิสุทธิ์ คำพูดของทนายที่ยืนยันว่าที่ดินผืนนี้เคยมีการจดทะเบียนจำนองจริง ได้ทุบทำลายความหวังที่เพิ่งจะก่อตัวขึ้นอย่างแรง “แล้ว…แล้วเอกสารที่เราเจอ…มันไม่ช่วยอะไรเลยหรือครับทนาย” ตาอินถามด้วยน้ำเสียงที่เต็มไปด้วยความสิ้นหวัง ทนายพิสุทธิ์มองเอกสารในมืออย่างพิจารณา “เอกสารเหล่านี้ยังคงมีประโยชน์ครับคุณตาอิน” เขาอธิบาย “สัญญาจำนำที่ระบุว่า ‘ไถ่ถอนแล้ว’ และใบเสร็จค่าไถ่ถอนนั้น แสดงให้เห็นว่าคุณได้พยายามชำระหนี้ และอาจจะมีการชำระหนี้บางส่วนจริง” “แต่…ทำไมถึงไม่ถูกบันทึกลงในระบบของกรมที่ดินอย่างสมบูรณ์ล่ะครับ” สายใจถามอย่างสงสัย “นั่นคือจุดที่น่าสงสัยที่สุดครับ” ทนายพิสุทธิ์กล่าว “มีความเป็นไปได้หลายอย่าง อย่างแรก…อาจเกิดจากความผิดพลาดในการบันทึกข้อมูลของเจ้าหน้าที่ในสมัยนั้น ซึ่งก็เกิดขึ้นได้” “หรือ…อย่างที่สอง…อาจจะมีใครบางคน…เจตนาที่จะทำให้ข้อมูลไม่สมบูรณ์” ทนายพูดเสียงเบาลง “ใครครับทนาย” ยายอินทร์ถาม พลางเช็ดน้ำตาที่ไหลริน “ใครจะทำเรื่องแบบนี้กับเรา” “ผมยังบอกไม่ได้ในตอนนี้ครับคุณยาย” ทนายพิสุทธิ์ตอบ “แต่…จากประวัติที่ซับซ้อนของที่ดินแปลงนี้…และจากพฤติกรรมของลุงสมชาย…มันมีความเป็นไปได้” “แล้ว…ถ้าเป็นอย่างนั้นจริงๆ…เราจะทำอย่างไรต่อไปครับ” ตาอินถาม “เราต้องพิสูจน์ให้ได้ก่อนครับว่า การจำนองที่ลุงสมชายอ้างถึงนั้น… เป็นการจำนองที่ยังคงมีผลผูกพันอยู่จริงหรือไม่” ทนายพิสุทธิ์กล่าว “และเอกสารที่เรามี…สามารถใช้เป็นหลักฐานหักล้างได้หรือไม่” “เราต้องตรวจสอบกับเจ้าหนี้ที่แท้จริงครับ” ทนายพิสุทธิ์พูดต่อ “ถ้าลุงสมชายอ้างว่าน้าของเขาเป็นเจ้าหนี้… เราต้องหาทางติดต่อกับน้าของเขา หรือทายาทของเขา เพื่อสอบถามข้อเท็จจริง” “แต่น้าของลุงสมชาย…เสียชีวิตไปหลายปีแล้วนะครับ” ตาอินเสริม “เราจะไปถามใครได้” “นั่นคืออีกอุปสรรคหนึ่งครับ” ทนายพิสุทธิ์ยอมรับ “แต่…เราอาจจะต้องพิจารณาถึงการสืบทอดมรดก หรือเอกสารทางการเงินอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องกับน้าของเขา” “แล้ว…ถ้าเราไม่สามารถพิสูจน์ได้ว่า… การจำนองนั้นสิ้นสุดลงแล้วจริงๆ… เราจะเสียที่ดินไปใช่ไหมครับ” ยายอินทร์ถามด้วยน้ำเสียงที่สั่นเครือ “เราต้องเตรียมพร้อมสำหรับทุกสถานการณ์ครับคุณยาย” ทนายพิสุทธิ์กล่าว “แต่…อย่าเพิ่งสิ้นหวังครับ” เขาหยิบเอกสารสัญญาจำนำฉบับหนึ่งขึ้นมา “เอกสารฉบับนี้…ที่ระบุว่า ‘ไถ่ถอนแล้ว’… ถึงแม้จะไม่ได้ถูกบันทึกในระบบอย่างเป็นทางการ… แต่มันก็ยังถือเป็นหลักฐานสำคัญครับ” “มันจะช่วยเราได้อย่างไรบ้างครับทนาย” สายใจถาม “มันสามารถใช้เป็นข้อต่อสู้ได้ครับ” ทนายพิสุทธิ์อธิบาย “ว่าคุณได้แสดงเจตนาในการชำระหนี้ และได้มีการชำระหนี้บางส่วนแล้ว ซึ่งอาจจะนำไปสู่การเจรจาประนีประนอมกับเจ้าหนี้ หรือทายาทของเจ้าหนี้” “แล้ว…ลุงสมชาย…เขาจะยอมเจรจาไหมครับ” ตาอินถาม “อันนี้ก็ขึ้นอยู่กับตัวลุงสมชายเองครับ” ทนายพิสุทธิ์ตอบ “แต่…ถ้าเขามีเจตนาที่จะเอาเปรียบคุณ… เขาอาจจะพยายามบังคับคดีตามกฎหมาย” “เราต้องรวบรวมพยานหลักฐานให้มากที่สุดครับ” ทนายพิสุทธิ์กล่าว “รวมถึงพยานบุคคลที่สามารถยืนยันได้ว่า ครอบครัวคุณได้ทำมาหากินบนที่ดินผืนนี้มาอย่างต่อเนื่อง และที่ดินผืนนี้เป็นทรัพย์สินหลักของครอบครัว” “รวมถึง…การแสดงให้เห็นว่า… สัญญาจำนำที่ลุงสมชายอ้างถึง… อาจจะเป็นสัญญาที่เกิดขึ้นหลังจากที่คุณได้ไถ่ถอนไปแล้ว… หรือเป็นสัญญาที่ไม่มีมูลความจริง” “มัน…มันซับซ้อนเหลือเกินครับทนาย” ยายอินทร์กล่าวอย่างเหนื่อยอ่อน “ยายแก่แล้ว…คงไม่มีแรงจะมานั่งสืบสาวราวเรื่องอะไรอีกแล้ว” “คุณยายไม่ต้องกังวลครับ” ทนายพิสุทธิ์กล่าว “ผมจะดูแลเรื่องนี้เองครับ หน้าที่ของคุณยายคือ…พักผ่อน และรักษาตัวให้แข็งแรง” “ตา…ตาจะสู้ให้ถึงที่สุดครับทนาย” ตาอินกล่าวเสียงหนักแน่น “ไม่ว่าผลจะเป็นอย่างไร… เราก็จะสู้” “ดีครับคุณตาอิน” ทนายพิสุทธิ์พยักหน้า “ความเข้มแข็งของคุณคือสิ่งสำคัญที่สุดตอนนี้” การพูดคุยดำเนินต่อไปอีกพักใหญ่ ทนายพิสุทธิ์ได้อธิบายถึงขั้นตอนทางกฎหมายต่างๆ ที่อาจเกิดขึ้น รวมถึงความเป็นไปได้ในการฟ้องร้อง หรือการถูกฟ้องร้อง “ผมจะเริ่มกระบวนการตรวจสอบประวัติที่ดินอย่างละเอียดอีกครั้งครับ” ทนายพิสุทธิ์กล่าว “และจะพยายามหาข้อมูลเกี่ยวกับทายาทของน้าของลุงสมชาย” “แล้ว…เราจะได้รู้ผลเมื่อไหร่ครับทนาย” สายใจถาม “ผมไม่สามารถให้คำตอบที่แน่นอนได้ครับ” ทนายพิสุทธิ์ตอบ “แต่ผมจะรีบดำเนินการให้เร็วที่สุดเท่าที่จะทำได้ครับ” ขณะที่ทั้งสามคนกำลังจะเดินทางกลับบ้านไร่ ทนายพิสุทธิ์ก็เรียกพวกเขาไว้ “เดี๋ยวก่อนครับคุณอินทร์ คุณตาอิน คุณสายใจ” ทนายกล่าว “ผมมีเรื่องหนึ่งที่อยากจะปรึกษา” ทั้งสามคนหันมามองทนายด้วยความสงสัย “ผมสงสัยว่า… การที่ลุงสมชายอ้างสิทธิ์ในที่ดินของคุณ… อาจจะไม่ใช่แค่เรื่องของภาระผูกพันจากการจำนอง” ทนายพิสุทธิ์กล่าว “ผมได้ยินข่าวมาว่า…ลุงสมชายกำลังจะมีปัญหาทางการเงินอย่างหนัก… การได้ที่ดินแปลงนี้ไป… อาจจะเป็นทางออกของเขา” “หมายความว่ายังไงครับทนาย” ตาอินถาม “ผมคิดว่า…ลุงสมชายอาจจะไม่ได้มีเจตนาจะอ้างสิทธิ์ตามกฎหมายจริงๆ… แต่อาจจะพยายามใช้ช่องโหว่ หรือสร้างสถานการณ์… เพื่อบีบให้คุณยอมขายที่ดินให้เขา… ในราคาที่ถูกมากๆ” ทนายพิสุทธิ์อธิบาย “เขา…เขาจะทำแบบนี้จริงๆ หรือครับ” ยายอินทร์ถามด้วยความไม่เชื่อ “ผมคิดว่า…เราต้องเตรียมพร้อมรับมือกับความเป็นไปได้นี้ครับ” ทนายพิสุทธิ์กล่าว “ดังนั้น…สิ่งสำคัญที่สุดตอนนี้คือ…เราต้องไม่หลงกล… และต้องยึดมั่นในสิทธิ์ของเราอย่างเต็มที่” ยายอินทร์พยักหน้าช้าๆ ดวงตาของเธอเต็มไปด้วยความมุ่งมั่นอีกครั้ง แม้จะมีความกังวล แต่เธอก็พร้อมที่จะต่อสู้เพื่อผืนดินที่เธอรัก และเพื่ออนาคตของครอบครัว