"อ๋อ… เข้าใจแล้วค่ะแม่ชี" คุณพราวน้ำเสียงแผ่วเบาลง ดวงตาฉายแววครุ่นคิด เธอพยายามประมวลคำสอนของแม่ชีแก้วเข้ากับประสบการณ์ในอดีตของตนเอง ความเจ็บปวดจากการสูญเสียความรักครั้งนั้นมันช่างชัดเจนเหลือเกิน ราวกับเพิ่งเกิดขึ้นเมื่อวานนี้เอง "ความยึดมั่นนี่เองที่เป็นบ่อเกิดของทุกข์" คุณพราวนิ่งไปครู่หนึ่ง ก่อนจะเอ่ยปากถามขึ้น "แล้วหนูจะหลุดพ้นจากความยึดมั่นนี้ได้อย่างไรคะแม่ชี" แม่ชีแก้วมองคุณพราวด้วยความเมตตา "การจะละวางความยึดมั่นได้นั้น ไม่ใช่สิ่งที่จะทำได้ในชั่วข้ามคืนนะเจ้าคะ ต้องอาศัยการฝึกฝนอย่างต่อเนื่อง และการพิจารณาให้เห็นแจ้งในธรรมะ" "ต้องฝึกอย่างไรบ้างคะ" คุณพราวกระตือรือร้นที่จะเรียนรู้ "เราได้เริ่มต้นกันแล้วนะเจ้าคะ" แม่ชีแก้วกล่าว "การมีสติอยู่กับลมหายใจ การเฝ้าดูความคิดที่เกิดขึ้นและดับไป การพิจารณาถึงความไม่เที่ยงของสรรพสิ่ง สิ่งเหล่านี้ล้วนเป็นเครื่องมือที่จะช่วยให้เราค่อยๆ คลายความยึดมั่นลง" "แต่บางครั้ง หนูรู้สึกว่ามันยากเหลือเกินค่ะ" คุณพราวยอมรับตามตรง "โดยเฉพาะเวลาที่ความรู้สึกบางอย่างมันรุนแรงเข้ามา มันเหมือนมีแรงดึงดูดให้เราเข้าไปยึดติดกับมันอย่างไม่อาจต้านทานได้" "ความรู้สึกที่รุนแรงนั้น เป็นธรรมดาของโลกนะเจ้าคะ" แม่ชีแก้วตอบด้วยน้ำเสียงอ่อนโยน "เมื่อใดก็ตามที่เราเผชิญหน้ากับอารมณ์ที่หนักหน่วง สิ่งสำคัญคือการไม่ผลักไสหรือต่อต้านมัน แต่ให้ยอมรับว่ามันกำลังเกิดขึ้น" "ยอมรับมัน… หมายความว่าให้ปล่อยให้ความทุกข์มันท่วมท้นไปเลยอย่างนั้นหรือคะ" คุณพราวนึกภาพตัวเองจมดิ่งอยู่ในกองทุกข์ "ไม่ใช่แบบนั้นนะเจ้าคะ" แม่ชีแก้วหัวเราะเบาๆ "การยอมรับในที่นี้ หมายถึงการรับรู้ถึงการมีอยู่ของมัน โดยไม่ตัดสินว่ามันดีหรือไม่ดี ไม่ใช่การจมปลัก แต่เป็นการเฝ้าดูมันอย่างมีสติ" "เฝ้าดูมันอย่างมีสติ…" คุณพราวนึกทบทวน "เหมือนที่เราเฝ้าดูความคิดที่ผุดขึ้นมา ใช่ไหมคะ" "ถูกต้องเจ้าค่ะ" แม่ชีแก้วพยักหน้า "เมื่อความโกรธ ความเศร้า ความกลัว หรือความกังวลเกิดขึ้น ให้เรากลับมาอยู่กับลมหายใจ สังเกตดูว่าร่างกายเรารู้สึกอย่างไร ความคิดนึกของเราเป็นอย่างไร โดยไม่ปรุงแต่งเพิ่ม" "ไม่ปรุงแต่งเพิ่ม…" คุณพราวทวนคำ "หมายความว่าถ้าโกรธ ก็แค่รู้ว่าโกรธ ไม่ต้องไปคิดต่อว่าทำไมถึงโกรธ ใครทำให้โกรธ หรือควรจะทำอย่างไรกับความโกรธนั้น" "ใช่เลยเจ้าค่ะ" แม่ชีแก้วกล่าว "การปรุงแต่ง คือการต่อยอดความคิด และการตัดสิน ซึ่งจะยิ่งทำให้เราจมปลักอยู่กับอารมณ์นั้นนานขึ้น และเพิ่มพูนความทุกข์ให้มากขึ้น" "ถ้าอย่างนั้น เวลาที่หนูรู้สึกเสียใจมากๆ กับเรื่องงานเลี้ยงรุ่นที่อาจจะไม่ได้เจอเขา หนูควรจะทำอย่างไรคะ" คุณพราวนึกถึงสถานการณ์ที่เธอกังวล "เมื่อความเสียใจเกิดขึ้น ให้กลับมาอยู่กับลมหายใจ" แม่ชีแก้วแนะนำ "รับรู้ว่าตอนนี้กำลังเสียใจ รับรู้ว่าความเสียใจนั้นทำให้ร่างกายรู้สึกอย่างไร อาจจะรู้สึกอึดอัดที่หน้าอก หรือหนักที่หัวใจ สังเกตดูความคิดที่เกี่ยวกับการเสียใจนั้น โดยไม่ต้องไปตัดสินมัน" "ไม่ต้องตัดสิน… หนูก็แค่รู้ว่ากำลังเสียใจ… แล้วก็ปล่อยให้มันผ่านไป" คุณพราวนึกภาพตาม "ใช่เจ้าค่ะ" แม่ชีแก้วย้ำ "ให้ระลึกเสมอว่าทุกอารมณ์ล้วนเป็นอนิจจัง มันจะเกิดขึ้น ตั้งอยู่ และดับไปในที่สุด หน้าที่ของเราคือการเฝ้าดูอย่างไม่เข้าไปยึดติด เมื่อเราไม่ปรุงแต่งเพิ่ม และไม่ยึดติดกับมัน ความทุกข์ก็จะคลายลงไปเอง" "เหมือนเวลาเรามองก้อนเมฆบนท้องฟ้าใช่ไหมคะ" คุณพราวนึกถึงภาพที่เธอเคยใช้เป็นอุปมาอุปไมย "ก้อนเมฆมันลอยมา แล้วก็ลอยไป เราเห็นมัน แต่เราก็ไม่ได้พยายามจะไปจับมัน หรือดึงมันไว้" "เป็นอุปมาที่ดีมากเจ้าค่ะ" แม่ชีแก้วกล่าว "จิตใจของเราก็เช่นกัน เมื่อเราสามารถมองเห็นความคิดและอารมณ์ต่างๆ โดยไม่เข้าไปปรุงแต่งหรือยึดติด ก็เหมือนเรากำลังมองก้อนเมฆที่ลอยผ่านไป" "หนูจะลองนำไปปฏิบัติค่ะแม่ชี" คุณพราวเอ่ยอย่างตั้งใจ "ถึงแม้จะรู้สึกว่ามันยาก แต่หนูก็อยากจะลองทำให้ได้" "ความยากนั้นเป็นเพียงมายาของจิตนะเจ้าคะ" แม่ชีแก้วกล่าวให้กำลังใจ "เมื่อเราฝึกฝนอย่างสม่ำเสมอ สิ่งที่เคยยากก็จะค่อยๆ กลายเป็นเรื่องง่าย และเราจะพบว่าภายในใจของเรานั้น สงบและเข้มแข็งกว่าที่เราเคยคิดไว้มาก" แสงแดดเริ่มคล้อยต่ำลง ทิ้งเงาทอดยาวบนพื้นศาลา คุณพราวนั่งนิ่งอยู่กับแม่ชีแก้ว สัมผัสได้ถึงความอบอุ่นที่แผ่ซ่านเข้ามาในใจ จากการได้พูดคุยและเข้าใจธรรมะที่ลึกซึ้งยิ่งขึ้น เธอเริ่มรู้สึกว่าเส้นทางสู่ความสงบนั้น ไม่ใช่เรื่องที่ไกลเกินเอื้อมอีกต่อไป