การกลับมาของพระภัททะสู่วัดบ้านหนองบัวลิ้วทองครั้งนี้ แวดล้อมไปด้วยความรู้สึกที่แตกต่างไปจากเดิมอย่างสิ้นเชิง ความวุ่นวายที่เคยรบกวนจิตใจได้จางหายไปราวกับหมอกยามเช้าที่ถูกแสงตะวันสาดส่อง ความเจ็บป่วยของมารดาที่เคยเป็นเสมือนเงาตามตัว บัดนี้ได้คลี่คลายลงกลายเป็นรอยยิ้มที่สดใสและคำพูดอันอ่อนหวานที่ดังมาจากข้างกาย การได้สัมผัสชีวิตของผู้คนที่ต้องเผชิญความยากลำบากในมูลนิธิ ยิ่งทำให้เขาตระหนักถึงความสำคัญของการปล่อยวาง และการมองเห็นคุณค่าในสิ่งเล็กน้อยที่เคยมีอยู่รอบตัว “หลวงตาครับ” พระภัททะกราบลงแทบเท้าหลวงตาบุญมาด้วยความเคารพอย่างเปี่ยมล้น “กระผม...ได้กลับมาแล้วครับ” หลวงตาบุญมาลืมตาขึ้นช้าๆ ใบหน้าเปื้อนยิ้มอันอบอุ่น “อาตมา...รอเจ้าอยู่นานแล้ว...พระภัททะ” เสียงทุ้มต่ำของท่านดังก้องกังวาน ราวกับสายน้ำเย็นที่ไหลรินสู่ใจ “เป็นอย่างไรบ้าง...ชีวิตในเมืองหลวง...” “กระผม...ได้รับประสบการณ์อันล้ำค่ามากมายครับหลวงตา” พระภัททะเล่าอย่างตั้งใจ “การได้ช่วยเหลือผู้คนที่เดือดร้อน ทำให้กระผมได้เห็นถึงสัจธรรมของชีวิต...ความทุกข์ที่พวกเขาเผชิญ มันทำให้กระผมเข้าใจ...ว่าสิ่งที่เรายึดติดนั้น...มีค่าน้อยเพียงใด เมื่อเทียบกับความสุขที่ได้จากการแบ่งปัน” “ดีแล้ว...ดีแล้ว...” หลวงตาบุญมาพยักหน้าอย่างพึงพอใจ “การได้ออกไปสัมผัสโลกภายนอก...ย่อมทำให้จิตใจของเรากว้างขวางขึ้น...เจ้าได้เรียนรู้ที่จะมองเห็นผู้อื่น...เข้าใจความเจ็บปวดของพวกเขา...และนั่น...คือการเจริญสติ...ที่แท้จริง” “กระผม...รู้สึก...ว่า...จิตใจ...ของกระผม...สงบ...เย็น...ลง...กว่า...เดิม...มาก...ครับ...หลวงตา” พระภัททะกล่าวต่อ “ก่อนหน้านี้...กระผม...ยังคง...แบก...ความ...ทุกข์...จาก...อดีต...อยู่...บ้าง...แต่...การ...ได้...ช่วยเหลือ...ผู้คน...เหล่านั้น...มัน...เหมือน...กับ...ว่า...ภาระ...หนัก...อึ้ง...ที่...แบก...ไว้...มัน...ได้...เบา...บาง...ลง...” “นั่น...คือ...ผล...ของการ...ปฏิบัติ...อัน...บริสุทธิ์...ของเจ้า...” หลวงตาบุญมากล่าว “เมื่อใด...ที่...เรา...ละ...วาง...จาก...ตัว...กู...ของ...กู...เมื่อนั้น...ความ...สงบ...ก็จะ...บังเกิด...ขึ้น...เอง...” “กระผม...เข้าใจ...แล้ว...ครับ...หลวงตา” พระภัททะกล่าว “กระผม...จะ...นำ...บทเรียน...นี้...ไป...ปรับ...ใช้...ใน...การ...ฝึก...จิต...ของ...กระผม...ต่อไป...อย่าง...เข้มข้น...กว่า...เดิม...” “ดี...มาก...” หลวงตาบุญมาคลี่ยิ้ม “บัดนี้...เจ้า...สามารถ...กลับคืน...สู่...ความ...สงบ...อัน...แท้จริง...ได้...แล้ว...จง...ตั้งมั่น...ใน...สมถะ...กรรมฐาน...ของเจ้า...ต่อไป...เถิด...” หลังจากสนทนากับหลวงตาบุญมาเสร็จ พระภัททะก็กลับไปยังกุฏิของตนเอง บรรยากาศภายในกุฏิเงียบสงบ มีเพียงเสียงลมที่พัดผ่านใบไม้ และแสงแดดยามบ่ายที่ส่องลอดเข้ามา เขาจัดแจงข้าวของที่นำกลับมา และนั่งลงบนอาสนะที่เคยเป็นที่ประจำ การกลับมาครั้งนี้...เขาไม่ได้กลับมาเพียงตัวเปล่า แต่กลับมาพร้อมกับเมล็ดพันธุ์แห่งปัญญา ที่ได้จากการลงมือปฏิบัติ และการเผชิญหน้ากับความจริงของชีวิต “เอาล่ะ...พระภัททะ” เขาพึมพำกับตัวเอง “ถึงเวลา...ที่จะ...กลับคืน...สู่...การ...ฝึก...จิต...อย่าง...แท้จริง...แล้ว...” เขาหลับตาลง...สูดลมหายใจลึกๆ...และเริ่มตั้งสมาธิ...ความรู้สึกต่างๆ ที่ได้พบเจอ...ทั้งความสุข ความทุกข์ ความเห็นอกเห็นใจ...ค่อยๆ หลั่งไหลเข้ามาในจิตสำนึก...แต่คราวนี้...เขาไม่ได้จมปลักอยู่กับมัน...เขาเพียงเฝ้าสังเกต...ปล่อยให้มันผ่านไป...เหมือนก้อนเมฆที่ลอยผ่านท้องฟ้า... “พุทโธ...พุทโธ...” เสียงภาวนาแผ่วเบา...ดังขึ้นในใจ...จิตของเขานิ่งสงบ...ราวกับผิวน้ำในยามไร้ลม...ไม่มีสิ่งใด...สามารถ...รบกวน...ความสงบ...นี้...ได้...อีก...แล้ว... วันเวลาผ่านไป...พระภัททะยังคงใช้ชีวิตอย่างสมถะ...เขาหมั่นบำเพ็ญเพียร...ดูแลมารดา...และช่วยเหลือเพื่อนมนุษย์...เมื่อมีโอกาส...แต่ทุกอย่าง...ล้วน...เกิดขึ้น...จาก...จิต...ที่...สงบ...เย็น...และความเข้าใจ...ใน...สัจธรรม...แห่ง...ชีวิต...