เช้าวันรุ่งขึ้น ท้องฟ้าสดใสไร้เมฆหมอก อุษาเริ่มต้นภารกิจของเธอทันที เธอเดินเคาะประตูบ้านของชาวบ้านที่เธอรู้จักทีละหลัง ด้วยความรู้สึกที่ผสมปนเปกันระหว่างความตื่นเต้นและความกังวล "ลุงสมชายครับ มีเรื่องจะรบกวนปรึกษาครับ" อุษาเอ่ยทักทายลุงสมชาย ชายชราที่ปลูกบ้านอยู่ไม่ไกลจากบ้านของเธอ "เอ้อ อุษา มาสิลูก มีอะไรหรือ" ลุงสมชายตอบรับ พลางเชิญเธอเข้าไปในบ้าน อุษาเล่าถึงเรื่องราวที่เจ้าสัวต้องการเอาเปรียบชาวบ้าน และแผนการที่จะรวมตัวกันเพื่อต่อรอง พร้อมทั้งแสดงรายชื่อชาวบ้านที่เห็นด้วยแล้ว "เจ้าสัวมันก็ทำแบบนี้มาตลอดแหละ" ลุงสมชายบ่นอุบ "แต่เราก็ไม่มีทางสู้มันได้" "แต่ถ้าเราไม่ทำอะไรเลย เราก็จะถูกเอารัดเอาเปรียบไปเรื่อยๆ นะคะลุง" อุษาพยายามอธิบาย "พี่วสันต์เองก็เห็นด้วย และกำลังจะไปคุยกับผู้ใหญ่บ้าน" "วสันต์เหรอ" ลุงสมชายเอ่ยชื่อ "เด็กคนนั้นเข้มแข็งดีนี่" "ใช่ค่ะลุง" อุษาตอบ "หนูคิดว่าถ้าเรามีคนมากพอ เราก็มีสิทธิ์ที่จะเรียกร้องได้" ลุงสมชายพิจารณาอยู่ครู่หนึ่ง "เอาเถอะ ถ้าคิดว่าทำได้ ลุงก็ขอเป็นกำลังใจให้" เขาหยิบปากกาขึ้นมา แล้วลงชื่อในใบรายชื่อที่อุษาถืออยู่ "ขอให้สำเร็จนะลูก" อุษาขอบคุณลุงสมชายด้วยความรู้สึกดีใจ เธอเดินหน้าต่อไป บ้านแล้วบ้านเล่า บางบ้านก็ได้รับการตอบรับที่ดี บางบ้านก็ยังคงลังเล แต่โดยรวมแล้ว การตอบรับก็ถือว่าดีกว่าที่เธอคาดไว้ ในขณะเดียวกัน วสันต์เองก็กำลังทำหน้าที่ของเขา เขาไปพบผู้ใหญ่บ้านอีกครั้ง เพื่อแจ้งความคืบหน้า และขอความร่วมมือในการส่งหนังสือเจรจากับเจ้าสัว "ผมรวบรวมรายชื่อมาได้เกือบยี่สิบคนแล้วครับท่านผู้ใหญ่" วสันต์รายงาน "ทุกคนเห็นด้วยกับแผนของเรา" "ดีมาก" ผู้ใหญ่บ้านกล่าว "ถ้าอย่างนั้น ก็ได้เวลาที่เราจะยื่นข้อเสนอแล้ว" ทั้งสองคนช่วยกันร่างหนังสือข้อเสนออย่างละเอียด โดยกำหนดราคาไม้ที่เป็นธรรม และระบุเงื่อนไขเกี่ยวกับการดูแลรักษาป่า เมื่อหนังสือพร้อมแล้ว ผู้ใหญ่บ้านได้มอบหมายให้วสันต์เป็นผู้นำหนังสือไปยื่นให้กับเจ้าสัวที่โรงเลื่อยของเขา วสันต์มาถึงโรงเลื่อยของเจ้าสัว ซึ่งตั้งอยู่นอกเขตชุมชนเล็กน้อย โรงเลื่อยขนาดใหญ่ส่งเสียงดังอึกทึก มีคนงานจำนวนมากกำลังทำงานอยู่ เขาเดินเข้าไปพบกับเจ้าสัว ซึ่งเป็นชายวัยกลางคน รูปร่างท้วม ใบหน้ามีรอยยิ้มที่ดูไม่จริงใจนัก "มีอะไรหรือ" เจ้าสัวถาม เมื่อเห็นวสันต์เดินเข้ามา "กระผมนำหนังสือจากผู้ใหญ่บ้านมามอบให้ครับ" วสันต์ยื่นซองเอกสารให้ เจ้าสัวรับหนังสือมาเปิดอ่านอย่างรวดเร็ว สีหน้าของเขาเริ่มเปลี่ยนไปเมื่ออ่านข้อเสนอ "อะไรกันเนี่ย" เจ้าสัวตะคอก "ราคาไม้ที่พวกแกเสนอมา มันต่ำกว่าราคาตลาดตั้งเยอะ" "แต่นั่นคือราคาที่พวกเราคิดว่าเป็นธรรมครับท่าน" วสันต์ตอบอย่างใจเย็น "และเรามีเงื่อนไขเพิ่มเติมเกี่ยวกับการรักษาป่า" "รักษาป่าบ้าบออะไร" เจ้าสัวหัวเราะเยาะ "พวกแกคิดว่าฉันจะทำตามที่พวกแกต้องการหรือไง" "ถ้าท่านไม่ยอม เราก็อาจจะต้องหาทางอื่น" วสันต์กล่าวอย่างเด็ดเดี่ยว "ทางอื่นอย่างนั้นหรือ" เจ้าสัวยิ้มมุมปาก "แกคิดว่าฉันกลัวหรือไง ฉันมีอำนาจมากกว่าที่แกคิดเยอะ" "แต่เราก็มีสิทธิ์ที่จะปกป้องสิทธิ์ของเรา" "สิทธิ์อะไรกัน" เจ้าสัวตะคอก "พวกแกมันก็แค่ชาวบ้านกระจอก ฉันจะทำอะไรก็ได้" "ถ้าอย่างนั้น เราก็คงจะคุยกันไม่รู้เรื่อง" วสันต์กล่าว "ออกไปซะ" เจ้าสัวชี้หน้า "อย่าให้ฉันเห็นหน้าพวกแกอีก" วสันต์ไม่พูดอะไรอีก เขาหันหลังเดินออกจากโรงเลื่อยไป โดยไม่รู้สึกเสียใจกับการถูกปฏิเสธ เขาได้ทำหน้าที่ของเขาอย่างเต็มที่แล้ว เมื่อวสันต์กลับมาเล่าเรื่องที่เกิดขึ้นให้อุษาและผู้ใหญ่บ้านฟัง ทุกคนก็รู้สึกผิดหวัง แต่ก็ไม่ได้ยอมแพ้ "ไม่เป็นไรค่ะ" อุษาพูดเสริม "อย่างน้อยเราก็ได้ลองแล้ว" "ใช่" ผู้ใหญ่บ้านกล่าว "ทีนี้เราก็ต้องเตรียมแผนต่อไป" "แผนต่อไปคืออะไรครับ" วสันต์ถาม "เราอาจจะต้องลองไปร้องเรียนกับทางจังหวัด" ผู้ใหญ่บ้านเสนอ "ถึงแม้จะยาก แต่เราก็ต้องลองดู" "หนูเห็นด้วยค่ะ" อุษาเสริม "เราจะพยายามจนถึงที่สุด" แม้จะเผชิญกับการปฏิเสธ แต่การรวมตัวกันภายใต้ร่มเงาของต้นไม้ใหญ่ริมธาร ได้ก่อให้เกิดความสามัคคี และความมุ่งมั่นที่จะต่อสู้เพื่อความถูกต้องในหมู่ชาวบ้าน การต่อสู้ครั้งนี้อาจจะยากลำบาก แต่ก็เป็นจุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนแปลงที่สำคัญ ===