คำกล่าวของท่านเจ้าพระยาอภัยวุฒิ ดุจก้อนหินขนาดมหึมาทับถมลงบนหัวใจของพสุธา เขาไม่อาจขยับเขยื้อน หรือกล่าวสิ่งใดออกไปได้อีก ความจริงอันเจ็บปวดที่ถูกเปิดเผย ทำให้โลกทั้งใบของเขาพลิกคว่ำ "กระหม่อม... ชาติภพก่อน..." พสุธาพึมพำเสียงแหบพร่า "เป็นไปไม่ได้..." "มันเป็นไปได้ พสุธา" ท่านเจ้าพระยากล่าวเสียงเนิบนาบ "เรื่องราวในอดีตนั้น... ซับซ้อน และบางครั้ง... ก็หลอกหลอนเราไปตลอดกาล" "แต่... แต่กระหม่อมเป็นคนดี..." พสุธาเถียงเสียงสั่น "กระหม่อมไม่เคยคิดร้ายกับใคร..." "ข้าเข้าใจ" ท่านเจ้าพระยาตอบ "ในชาติภพนั้น เจ้าอาจจะมีเหตุผลบางอย่างที่จำเป็นต้องทำเช่นนั้น หรืออาจจะ... ถูกบีบบังคับ" "แต่... แต่กระหม่อมไม่เคยเห็นใบหน้าของเธอเลย" พสุธากล่าว "แล้ว... แล้วทำไมกระหม่อมถึงฝันเห็นเธอเล่า" "บางที... มันอาจจะเป็นการสื่อสารจากจิตวิญญาณของเจ้าในชาติภพนั้น" ท่านเจ้าพระยาอธิบาย "หรืออาจจะเป็น... เสียงเพรียกหาของบุปผา ที่ต้องการให้เจ้า... ได้รับรู้ความจริง" พสุธารู้สึกเหมือนตนเองกำลังจะจมดิ่งลงไปในวังวนแห่งความรู้สึกที่สับสน เขาเห็นภาพของตนเองในอดีต กำลังต่อสู้กับหญิงสาวผู้เป็นที่รักของท่านเจ้าพระยา ภาพนั้นชัดเจน แต่ก็พร่ามัวราวกับหมอกบางๆ "แล้ว... แล้วท่านเจ้าพระยา... ท่านทราบเรื่องนี้ได้อย่างไร" พสุธาถาม "ท่านทราบได้อย่างไรว่ากระหม่อมคือคนผู้นั้น" "ข้าไม่เคยแน่ใจในตอนแรก" ท่านเจ้าพระยากล่าว "แต่เมื่อเจ้ามาถึง... และมีความสามารถในการบรรเลงซอสามสายได้อย่างน่าอัศจรรย์... และเมื่อจี้หยกนี้... เริ่มแสดงปฏิกิริยาบางอย่าง... ข้าก็เริ่มสงสัย" "ปฏิกิริยาอย่างไรหรือขอรับ" "เมื่อเจ้าเข้ามาใกล้... จี้หยกนี้จะอุ่นขึ้นเล็กน้อย" ท่านเจ้าพระยาอธิบาย "และบางครั้ง... ข้าก็รู้สึกถึงพลังงานบางอย่างที่เชื่อมโยงเจ้ากับบุปผา" พสุธารู้สึกถึงความเย็นยะเยือกที่แล่นไปทั่วร่าง เขาเคยคิดว่าการย้อนเวลากลับมาครั้งนี้ เป็นโอกาสที่จะได้เรียนรู้ และเผยแพร่วัฒนธรรมอันงดงาม แต่บัดนี้ เขากลับต้องเผชิญหน้ากับความผิดบาปในอดีตชาติของตนเอง "แล้ว... แล้วท่านเจ้าพระยา... ยังคง... ยังคงโกรธแค้นกระหม่อมอยู่หรือไม่" พสุธาถามด้วยเสียงที่แผ่วเบาจนแทบไม่ได้ยิน ท่านเจ้าพระยาอภัยวุฒิเงียบไปครู่หนึ่ง ก่อนจะส่ายพระพักตร์ช้าๆ "ความโกรธแค้น... เป็นสิ่งที่ไม่จีรัง พสุธา" "แต่... แต่กระหม่อมได้พรากคนที่ท่านรักไป..." "บุปผาได้จากข้าไปนานแล้ว" ท่านเจ้าพระยาตรัส "และข้าเอง... ก็ได้แต่โหยหา และเสียใจมาตลอด" พระองค์ทรงทอดพระเนตรไปยังพสุธา "เมื่อเจ้าปรากฏตัวขึ้น... และมีความเชื่อมโยงกับบุปผา... ข้าก็ได้แต่หวังว่า... บางที... นี่อาจจะเป็นโอกาส... ที่เราจะได้ปลดเปลื้องปมในอดีตนี้เสียที" "ปลดเปลื้อง... อย่างไรหรือขอรับ" "ด้วยการให้อภัย" ท่านเจ้าพระยาตรัส "ข้าต้องให้อภัยในสิ่งที่เจ้าได้ทำลงไปในชาติภพก่อน... และเจ้าเอง... ก็ต้องยอมรับความจริง... และก้าวต่อไป" พสุธารู้สึกถึงน้ำตาที่เอ่อคลอ เขาไม่เคยคิดว่าชีวิตของเขาจะมาถึงจุดที่ต้องเผชิญหน้ากับอดีตอันเลวร้ายเช่นนี้ "กระหม่อม... กระหม่อมขออภัย... จากใจจริง" พสุธากล่าว "กระหม่อมเสียใจ... กับสิ่งที่เกิดขึ้น" "ข้ารับคำขอโทษของเจ้า" ท่านเจ้าพระยาตรัส "และข้าก็ขอโทษเจ้าเช่นกัน... ที่ทำให้เจ้าต้องแบกรับภาระอันหนักอึ้งนี้" บรรยากาศในห้องทรงงานค่อยๆ เปลี่ยนไป ความตึงเครียดเริ่มจางหายไป ถูกแทนที่ด้วยความรู้สึกสงบ และการยอมรับ "แต่... กระหม่อมยังไม่เข้าใจ" พสุธากล่าว "ถ้ากระหม่อมคือคนที่พรากเธอไป... แล้วทำไม... ทำไมกระหม่อมถึงได้รับพรให้ย้อนเวลากลับมาที่นี่" "บางที" ท่านเจ้าพระยาตรัส "มันอาจจะเป็นโอกาส... ที่เจ้าจะได้แก้ไข... และชดใช้... ในสิ่งที่เจ้าเคยทำไว้" "แก้ไข... ชดใช้อย่างไรขอรับ" "ด้วยการดำรงชีวิตอยู่บนโลกใบนี้... อย่างมีคุณค่า" ท่านเจ้าพระยาตรัส "และรักษาศิลปะ... ขนบธรรมเนียมอันดีงาม... ที่บุปผารักเอาไว้" พสุธารู้สึกถึงความหวังที่จุดประกายขึ้นในใจ แม้ว่าอดีตจะเจ็บปวดเพียงใด แต่เขาก็ยังมีโอกาสที่จะสร้างอนาคตที่ดีได้ "กระหม่อมจะทำอย่างเต็มที่ขอรับ" พสุธากล่าวอย่างมุ่งมั่น "กระหม่อมจะไม่ทำให้ท่านเจ้าพระยา และบุปผาผิดหวัง" ท่านเจ้าพระยาทรงแย้มพระสรวลเล็กน้อย "ข้าเชื่อมั่นในตัวเจ้า พสุธา" การสนทนาจบลง แต่ความจริงที่ได้รับนั้น ยังคงวนเวียนอยู่ในความคิดของพสุธา เขาได้รู้แล้วว่า การเดินทางของเขาในครั้งนี้ ไม่ใช่เพียงแค่การตามหาความฝัน หรือการรักษาศิลปะ แต่เป็นการเดินทางเพื่อค้นหาความจริงของตนเอง และการให้อภัยในอดีตที่เลวร้ายที่สุด เขาตัดสินใจแล้วว่า จะไม่ปล่อยให้ความเจ็บปวดจากอดีต มาบั่นทอนการเดินทางในปัจจุบันของเขา เขาจะใช้ความสามารถที่เขามี เพื่อสร้างสรรค์สิ่งดีงาม และจะระลึกถึงบุปผา และท่านเจ้าพระยาเสมอ ในทุกท่วงทำนองที่เขาบรรเลง