ยายอินทร์นิ่งอึ้งไป… คำพูดของทนายพิสุทธิ์… เหมือนดาบที่กรีดแทงเข้ากลางใจ… เธอไม่เคยรู้เรื่องนี้มาก่อน… สิบปีที่แล้ว… ตอนที่ปู่ของเธอเสียชีวิต… และเธอต้องแบกรับภาระทุกอย่าง… เธอจำได้ว่า… ตอนนั้นเธอพยายามสอบถามเรื่องที่ดิน… เรื่องการจำนอง… แต่… ลุงสมชาย… ก็ปัดไปปัดมา… อ้างว่า… ทุกอย่างเรียบร้อยดี… แล้ว… การที่ชื่อผู้เสียภาษีเปลี่ยนไป… จากนางมาลี… มาเป็นนายสมชาย… มันหมายความว่าอย่างไร… “เป็นไปได้อย่างไรคะทนาย” ยายอินทร์ถามเสียงสั่นเครือ “ปู่ของฉัน… เขาเป็นเจ้าของที่ดิน… แล้ว… ทำไม… ชื่อผู้เสียภาษี… ถึงเปลี่ยนไป… โดยที่… เราไม่รู้เรื่องเลย…” ทนายพิสุทธิ์ถอนหายใจ “คุณยายครับ… จากการตรวจสอบ… เอกสารการเปลี่ยนแปลงชื่อผู้เสียภาษี… ในช่วงเวลานั้น… บ่งชี้ว่า… มีการยื่นเรื่อง… โดยบุคคลที่อ้างว่าเป็น… ผู้จัดการมรดก… ของนางมาลี… และ… เอกสารประกอบ… ก็ดูเหมือนจะถูกต้อง… ในขณะนั้น…” “ผู้จัดการมรดก… ของนางมาลี?” สายใจถามขึ้นมาอย่างฉงน “ใครคือผู้จัดการมรดก… ของนางมาลี… ในเมื่อ… นางมาลี… เป็นแม่ของลุงสมชาย… แล้ว… ตอนนั้น… ปู่ของฉัน… ก็ยังมีชีวิตอยู่…” “นั่นคือจุดที่น่าสงสัยที่สุดครับ” ทนายพิสุทธิ์กล่าว “ตามกฎหมาย… การเปลี่ยนแปลงผู้เสียภาษี… หรือการโอนกรรมสิทธิ์ใดๆ… จะต้องมีเอกสารที่ถูกต้อง… และ… หากมีผู้จัดการมรดก… ก็ต้องมีใบมอบอำนาจ… หรือคำสั่งศาล… ที่ชัดเจน…” “แล้ว… เราจะตรวจสอบเรื่องนี้… ได้อย่างไรคะ” ตาอินถาม เขากำลังพยายามปะติดปะต่อเรื่องราวที่ซับซ้อนนี้ “ผมได้ยื่นคำร้องขอตรวจสอบ… เอกสารต้นฉบับ… ที่ใช้ในการเปลี่ยนแปลงผู้เสียภาษี… กับทางสำนักงานที่ดิน… และ… กำลังรอ… การอนุมัติ…” ทนายพิสุทธิ์ตอบ “หวังว่า… จะมีร่องรอย… หรือ… ลายเซ็น… ที่จะนำไปสู่… การพิสูจน์… ว่า… ใครเป็นผู้ดำเนินการ… ในครั้งนั้น…” “แล้ว… สัญญาจำนอง… ล่ะคะทนาย” ยายอินทร์ถามอีกครั้ง เสียงของเธอเริ่มมีความเด็ดเดี่ยวมากขึ้น “เอกสารปลอมของคุณลุงสมชาย… พิสูจน์ได้แล้ว… แต่… สัญญาจำนองฉบับจริง… ที่ปู่ของฉัน… ทำไว้… กับนายสมชาย เกษตรกร… ยังคงเป็นปัญหา… เราจะพิสูจน์ได้อย่างไร… ว่า… หนี้… มันสิ้นสุดลงแล้ว…” “นั่นคือ… หัวใจสำคัญ… ของคดีนี้… ครับคุณยาย” ทนายพิสุทธิ์กล่าว “เอกสาร ‘ไถ่ถอนแล้ว’ ที่คุณยายเก็บไว้… แม้จะไม่ใช่เอกสารทางราชการ… แต่… หากเราสามารถพิสูจน์… ได้ว่า… มันคือ… เอกสารจริง… ของการชำระหนี้… โดยสมบูรณ์… มันก็อาจจะเป็น… หลักฐานสำคัญ… ได้…” “แล้ว… เราจะพิสูจน์… มันได้อย่างไร… คะ” สายใจถาม “เราจะต้องหา… พยาน… หรือ… หลักฐานแวดล้อม… ที่จะยืนยัน… การชำระหนี้… ครั้งนั้น…” ทนายพิสุทธิ์อธิบาย “อาจจะต้องค้นหา… พยาน… ที่รู้เห็น… การทำธุรกรรม… ในช่วงเวลานั้น… หรือ… ค้นหา… เอกสารทางการเงิน… อื่นๆ… ที่แสดง… ถึงการโอนเงิน… จำนวนมาก… จากปู่ของคุณยาย… ไปยัง… นายสมชาย เกษตรกร… ในช่วงเวลา… ที่ใกล้เคียง… กับวันที่ระบุ… ในเอกสาร ‘ไถ่ถอนแล้ว’…” “แต่… ปู่ของฉัน… เขาเสียชีวิตไปนานแล้ว…” ยายอินทร์พูดเสียงแผ่วเบา “แล้ว… นายสมชาย เกษตรกร… ที่เป็นผู้รับจำนอง… เขาก็เสียชีวิตไปแล้วเหมือนกัน… ใคร… จะเป็นพยาน… ได้…” “ผมเข้าใจ… ครับคุณยาย” ทนายพิสุทธิ์ตอบ “แต่… เราอาจจะลอง… สอบถาม… จากญาติ… ของนายสมชาย เกษตรกร… หรือ… เพื่อนบ้าน… เก่าแก่… ที่อาจจะยัง… จดจำ… เหตุการณ์… ในช่วงเวลานั้น… ได้…” “แล้ว… ถ้า… ถ้าเราหาพยาน… ไม่ได้… ล่ะคะ” สายใจถามด้วยความกังวล “เราก็ยัง… มีอีกหลาย… ช่องทาง… ครับ” ทนายพิสุทธิ์พยายามให้กำลังใจ “การตรวจสอบ… ประวัติการเสียภาษี… ที่ดิน… ที่แสดงว่า… ชื่อผู้เสียภาษี… เปลี่ยนเป็น… ของคุณลุงสมชาย… มันก็บ่งชี้… อย่างหนึ่ง… ว่า… อาจจะมีการ… เปลี่ยนแปลง… สิทธิ์… ในที่ดิน… โดยไม่ชอบ… ด้วยกฎหมาย…” “แล้ว… ถ้า… ถ้าเขาอ้างว่า… เขาซื้อ… ที่ดิน… จากปู่ของฉัน… โดยตรง… ล่ะคะ” ตาอินถาม “นั่นคือ… สิ่งที่… เราต้องเตรียม… รับมือ…” ทนายพิสุทธิ์กล่าว “เราจะต้องหา… หลักฐาน… ที่จะหักล้าง… ข้ออ้าง… นั้น… การตรวจสอบ… เอกสาร… การเปลี่ยนแปลงผู้เสียภาษี… ที่ผิดปกติ… การไม่มี… เอกสาร… การไถ่ถอน… ที่เป็นทางการ… แม้ว่า… จะมีเอกสาร… ‘ไถ่ถอนแล้ว’… ที่เป็นหลักฐานส่วนตัว… ของคุณยาย… ทั้งหมดนี้… คือ… ชิ้นส่วน… ที่เราจะนำมาประกอบกัน… เพื่อ… พิสูจน์… ความจริง…” ยายอินทร์หลับตาลง… เธอพยายามนึกย้อนกลับไป… ในวันนั้น… วันที่ปู่ของเธอ… ยื่นเอกสาร… ที่ดูเหมือนจะเก่าแก่… ให้กับเธอ… “ไถ่ถอนแล้ว”… คำสองคำนั้น… ที่เธอจำได้ดี… จนถึงวันนี้… เธอไม่เคยคิด… ว่า… เอกสารฉบับนั้น… จะมีความสำคัญ… มากถึงเพียงนี้… “แล้ว… ทนาย… จะต้องใช้เวลา… นานแค่ไหน… คะ… กว่าจะได้… คำตอบ… จากสำนักงานที่ดิน…” “ผมไม่สามารถ… ระบุเวลา… ที่แน่นอน… ได้ครับคุณยาย” ทนายพิสุทธิ์ตอบ “แต่… ผมจะ… ติดตาม… เรื่องนี้… อย่างใกล้ชิด… และ… จะรีบแจ้ง… ให้คุณยาย… ทราบ… ทันที… ที่มี… ความคืบหน้า…” ยายอินทร์พยักหน้า… เธอรู้ดีว่า… การต่อสู้ครั้งนี้… ไม่ง่ายเลย… แต่… เมื่อได้เห็น… ช่องทาง… แห่งความหวัง… แม้จะริบหรี่… เธอก็จะ… คว้ามันไว้… เพื่อ… ผืนดิน… แห่งนี้… เพื่อ… ครอบครัว… ของเธอ…